مسعود شمس نژاد وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری آذربایجان غربی
امیر طریقی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز
حسین احمدی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز
علی رمضانزاده  وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز ،بیست سال سابقه کار قضایی و وکالت ،داشتن تجارب و تخصص در امور ملکی و اراضی و نیز مطالبات
مهدیه میرزایی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز
سید علیرضا حسینی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
وب سایت دکتر مهدی مومنی عضو هیئت علمی دانشگاه و  وکیل پایه یک دادگستری کانون وکلای دادگستری مرکز
طیبه برزگر وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز ،با بیش از 10 سال سابقه کار و وکیل بانکها و موسسات مالی و اعتباری و وکیل شرکتهای خصوصی

جهت مشاوره تلفنی با وکیل با شماره09128304909 در تماس باشید.

موازین حقوقی تلقیح مصنوعی

ارسالی توسط مسعود شمس نژاد وکیل پایه یک دادگستری
موازین حقوقی تلقیح مصنوعی

گروه حقوقی - تلقیح مصنوعی از دستاوردهای بشری است که امیدهای بسیاری را در دل خانواده‌های بدون فرزند زنده کرده است. اما این موضوع به دلیل نو بودن باید با موازین فقهی و حقوقی ارزیابی شود. در اواخر دهه هفتاد شمسی که این موضوع در حقوق ایران مطرح شد، فقها و حقوقدانان تلاش‌هایی را در این خصوص انجام داده‌اند که منجر به تصویب مصوباتی هم شده است.

گروه حقوقی - تلقیح مصنوعی از دستاوردهای بشری است که امیدهای بسیاری را در دل خانواده‌های بدون فرزند زنده کرده است. اما این موضوع به دلیل نو بودن باید با موازین فقهی و حقوقی ارزیابی شود. در اواخر دهه هفتاد شمسی که این موضوع در حقوق ایران مطرح شد، فقها و حقوقدانان تلاش‌هایی را در این خصوص انجام داده‌اند که منجر به تصویب مصوباتی هم شده است.

 در ادامه در گفت‌وگو با کارشناسان به بررسی این موضوع از نگاه قوانین و مقررات می‌پردازیم.

باروری شخص ثالث

یک کارشناس حقوق خانواده در این باره توضیح می‌دهد: در حال حاضر روش‌های مختلفی برای کمک به باروری استفاده می‌شود. به طور کلی روش‌های کمکی باروری به شیوه مصنوعی که ذیل عنوان «باروری شخص ثالث» در فروض گوناگون مطرح می‌شوند، بدین شکل هستند که اشخاص ثالث با اهدای گامت (اعم از اسپرم و تخمک) و یا جنین، به زوجین نابارور کمک می‌کنند تا توانایی فرزنددار شدن را پیدا کنند.

فریناز فیضی در گفت‌وگو با «حمایت» ادامه می‌دهد: در کنار این سه فرض استفاده از رحم زنی غیر از زوجه برای پرورش جنین زوجین «موسوم به اجاره رحم یا رحم جایگزین»، در حالتی که رحم زوجه قادر به نگهداری از جنین نیست نیز، در حکم باروری شخص ثالث تلقی می‌شود.

این وکیل دادگستری در بررسی سابقه موضوع می‌گوید: وقتی موضوعی که سابقه‌ای در فقه و حقوق ندارد، اولین ‌بار در حقوق مطرح می‌شود، باید به بررسی این موضوع پرداخت که آیا با مبانی فقهی و حقوقی ما مغایرت ندارد. پس از آن که عدم مغایرت آن مشخص شد می‌تواند مورد بررسی کارشناسان قرار گیرد تا جوانب آن روشن شود. آن چه که در خصوص روش‌های مورد اشاره در فوق مبرهن است، فقدان سابقه فقهی و قانونی مشخص در میان آیات و روایات اسلامی ‌و هم چنین قوانین موضوعه کشور در زمینه اموری چون اهدای گامت، اهدای جنین و رحم جایگزین است. بنابراین از میان حالت‌های مفروض در عرصه تلقیح مصنوعی در ایران، پس از بررسی‌های لازم به ویژه بعد از تشکیل سمینار مسائل حقوقی اهدای جنین در سال 1377، قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور درتاریخ 29/4/82 به تصویب مجلس شورای اسلامی ‌رسیده و آیین‌نامه اجرایی این قانون نیز در سال 1383 تصویب و منتشر شده است.

این کارشناس حقوق خانواده توضیح می‌دهد: یک سیستم حقوقی وقتی برای اولین بار در برابر یک موضوع جدید قرار می‌گیرد، در ابتدا سعی می‌کند که با استفاده از مبانی سنتی موجود آن را توجیه کند، پس از احراز عدم مطابقت موضوع با قواعد موجود، نوبت به توسعه و پرورش اصول و قواعد این موضوع جدید می‌رسد. در خصوص تلقیح مصنوعی هم چنین اتفاقی افتاد. بعد از این که عدم مغایرت آن با موازین شرعی مشخص شد، به تدریج شاهد تصویب قوانین و مقرراتی در رابطه با آن هستیم.

شرایط اهدا و اخذ جنین

این کارشناس حقوق خانواده با اشاره به این که تصویب قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور و آیین‌نامه اجرایی آن، گامی ‌بلند در جهت قاعده‌مند شدن تلقیح مصنوعی به شمار می‌رود، می‌گوید: اما این قانون در مقایسه با قوانین مشابه در سایر کشورها به ویژه فرانسه، نواقص و کاستی‌های بسیاری را داراست. به علاوه این قانون خاص، هیچ گونه اشاره‌ای به اموری چون اهدای اسپرم، اهدای تخمک و رحم جایگزین، به عنوان دیگر فروض مطروحه در زمینه روش‌های مصنوعی باروری نکرده و تنها به پدیده اهدای جنین به عنوان یکی از مصادیق تلقیح مصنوعی و توابع و حواشی آن پرداخته است.

فیضی در بیان شروط لازم برای اهدای جنین توضیح می‌دهد: برای آگاهی از این شرایط باید به قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور مراجعه کنیم. از قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور و آیین‌نامه اجرایی آن چنین بر می‌آید که پذیرش اهدای جنین تنها ناظر به تلقیح خارج رحمی‌ گامت زن و شوهر اهدا کننده‌ای است که میان آنان علقه زوجیت شرعی و قانونی وجود داشته باشد. به علاوه لازم است که زوجین اهدا کننده، از سلامت متعارف جسمی‌و روانی و همچنین ضریب هوشی مناسب برخوردار باشند و در کنار مبتلا نبودن به بیماری‌های صعب‌العلاج، نظیر ایدز و هپاتیت، به مواد مخدر و روان گردان نیز اعتیاد نداشته باشند. تکلیف احراز این شرایط در زوجین اهدا کننده، بر عهده مراکز مجاز تخصصی درمان ناباروری است. همچنین زوجین اهدا کننده باید اراده خود را نسبت به اهدای جنین به صورت کتبی ابراز کنند تا در خصوص رضایت و موافقت آن ها با انجام این عمل ابهامی ‌وجود نداشته باشد.

شرایط زوجین اهداگیرنده

یک کارشناس حقوق خصوصی در توضیح شرایط زوجین اهداکننده توضیح می‌دهد: در کنار شرایطی که آیین‌نامه اجرایی قانون برای زوجین اهدا کننده پیش‌بینی کرده است، ماده 2 این قانون نیز شرایطی را برای زوجین اهدا‌گیرنده بر شمرده است. نخستین شرط لازم برای انجام عمل اهداء و انتقال جنین در این قانون، اثبات ناباروری هر یک از زوجین یا هر دوی آنان پس از انجام اقدامات و آزمایشات مستند به گواهی معتبر پزشکی و همچنین استعداد زوجه برای دریافت جنین است. به علاوه دارا بودن صلاحیت اخلاقی، عدم ابتلاء به بیماری‌های صعب العلاج، عدم اعتیاد به مواد مخدر و عدم حجر نیز در کنار تابعیت جمهوری اسلامی‌ایران، برای زوجین اهدا گیرنده ضروری است.

سجاد فصیحی در گفت و گو با «حمایت» ادامه می‌دهد: زوجین با ارائه تقاضای مشترک به دادگاه، مبنی بر دریافت جنین اهدایی و احراز شرایط فوق الذکر توسط محکمه صالح در قالب تصمیم حسبی، می‌توانند اقدام به دریافت جنین از مراکز تخصصی مجاز درمان ناباروری کنند. بررسی صلاحیت زوجین متقاضی به صورت خارج از نوبت و بدون رعایت تشریفات آیین دادرسی مدنی صورت می‌گیرد و عدم تایید صلاحیت زوجین قابل تجدید نظر است.

مساله نسب طفل ناشی از اهدای جنین

این وکیل دادگستری توضیح می‌دهد: از عنوان اهدای جنین چنین بر می‌آید که این واگذاری امری رایگان است، زیرا با توجه به این که جنین انسانی از ابتدایی‌ترین مرحله حیات نیز دارای شخصیت حقوقی بوده و مال به شمار نمی‌رود، معوض قرار دادن اهدای جنین امری مغایر‌شان و منزلت انسانی تلقی می‌شود. البته تبرعی بودن این عمل، مانع از اعطای پاداش به اهداکنندگان نیست، چنان که در قانون مدنی هبه معوض نیز پذیرفته شده است.

فصیحی می‌گوید: از جمله مسائلی که در پی تولد طفل با استفاده از روش اهدای جنین مطرح می‌شود، بحث نسب چنین طفلی است که به لحاظ حقوقی و فقهی زمینه‌ساز اختلاف نظرهای فراوانی شده است، چرا‌که پاسخگویی به مساله نسب، مقدمه روشن شدن پاسخ سوالات گوناگون درباره چگونگی توارث، حضانت، محرمیت و... اطفال حاصله از این روش است.

نظریه کلاسیک چه می گوید؟

این کارشناس حقوقی خاطرنشان می‌کند: مطابق نظریه سنتی در فقه، طفل تنها ملحق به صاحب نطفه است و وجود رابطه بیولوژیکی طفل با کسانی که عامل تکون وی بوده‌اند، سبب برقراری رابطه نسبی و توابع آن می‌شود. به نظر می‌رسد که قانونگذار در ماده 3 قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور نیز این دیدگاه سنتی را پذیرفته است، چرا که وظایف و تکالیف زوجین اهدا‌گیرنده جنین و طفل متولد شده را تنها از لحاظ نگهداری، تربیت، نفقه و احترام، نظیر وظایف و تکالیف اولاد و پدر و مادر می‌داند و با گرایش به دیدگاه ماده 11 قانون حمایت از کودکان بی‌سرپرست مصوب سال 1353، برای چنین رابطه‌ای اثر توارث قائل نشده است.

وی ادامه می‌دهد: بنابر چنین دیدگاهی منشاء نسب، ایجاد فرد انسانی از ترکیب نطفه زن و مرد به واسطه تماس جنسی صحیح در قالب رابطه زوجیت و یا نزدیکی به شبهه است. چنان که حتی نزدیکی حرام موجبی برای ایجاد نسب شرعی شناخته نمی‌شود. بنابراین با چنین نگاهی، تردیدی در خصوص انتساب نسب جنین اهدایی به زن و شوهر اهدا کننده وجود ندارد و وجود قید زوجیت و همچنین رضایت زوجین به اهدای جنین در زمره شرایط اهداء، قرینه‌ای برای لزوم انتساب شرعی و قانونی طفل به اهداء کنندگان شناخته می‌شود.

بررسی انتقادی نظریه کلاسیک

این وکیل دادگستری ادامه می‌دهد: اما نگاهی دقیق‌تر به این نظریه و توجه به مصلحت طفل، نهاد خانواده و همچنین جامعه، ایراداتی را بر این دیدگاه و انعکاس آن در قانون وارد می‌سازد، چرا که الحاق طفل به زوجین اهداء کننده، خلاف خواست و اراده آنان است و به نظر می‌رسد که الحاق طفل به پدر و مادر اهداء کننده که خواهان حضور او در خانواده بوده‌اند و وجود رابطه توارث با کسانی که رابطه پدر و فرزندی و مادر و فرزندی با وی را صراحتا یا ضمنا پذیرفته‌اند، با مصلحت طفل، خانواده و جامعه سازگارتر باشد. به هر حال در این شرایط بهتر آن است که تمام جوانب موضوع در نظر گرفته شود و بر این اساس تصمیم گرفته شود.

یکی دیگر از وکلای دادگستری نیز در پاسخ به این سوال حمایت که در صورتی که طفل ناشی از لقاح با تخمک دیگری در رحم زن دیگری رشد پیدا کند، طفل متعلق به چه کسی می‌شود، می‌گوید: هم از لحاظ طبیعی و ژنتیکی و هم از لحاظ اخلاقی و عرفی، طفل به زن صاحب تخمک ملحق است و رشد بعدی جنین در محیطی غیر از رحم او، وی را از این وصف خارج نخواهد ساخت؛ اما از سوی دیگر، نمی‌توان از تعلق و وابستگی طفل به کسی که ماه‌ها در درون او و همچون جزیی از پیکر او رشد کرده و شکل گرفته است، صرف نظر کرد، به خصوص اگر به تعبیرات موجود در قرآن کریم در رابطه با مراحل مختلفی که نطفه پس‌از قرار گرفتن در رحم زن طی می‌کند تا شکل کامل انسانی به خود بگیرد، توجه کنیم، به عنوان نمونه: خداوند در آیات 12 تا 14 سورة مومنون که مراحل رشد را بیان کرده، می‌فرماید: «... ثم أنشأناه خلقاً آخر...».

محمد باهو با اشاره این که از جمع تمامی آیات و روایات به این نتیجه می‌رسیم که طفل با هر دو زن بستگی دارد و نمی‌شود یکی را کنار نهاد و دیگری را به عنوان مادر در نظر گرفت، پس، هم بر صاحب رحم و هم بر صاحب تخمک می‌توان مادر اطلاق کرد.

با توجه به آن چه کارشناسان در گفت‌وگو با حمایت مورد تاکید قرار دادند، می‌توان نتیجه گرفت: مساله ناباروری و اختلال در تداوم نسل، همواره یکی از مشکلات اساسی بشر در عرصه خانواده بوده که زمینه‌ساز ایجاد دغدغه همیشگی کشف روش‌هایی برای برون‌رفت از این معضل شده است، به گونه‌ای که می‌توان گفت، جدای از فعالیت‌های جدید و وابسته به تکنولوژی در عصر پیشرفت علم و فناوری، شواهدی از تلاش‌های گوناگون بشر برای درمان ناباروری در جوامع باستانی و حتی در میان اقوام بدوی نیز مشاهده شده است.

علی‌رغم وجود فواید غیر قابل اغماض پیشرفت‌های پزشکی در عرصه تلقیح مصنوعی، وقوع چنین پدیده‌ای در جامعه، زمینه‌ساز بروز پرسش‌ها و تنگناهای گوناگون مذهبی، اخلاقی و حقوقی شده است. علی‌الخصوص به دلیل وجود حساسیت‌ها و خلاء‌های شرعی و قانونی در عرصه فناوری و همچنین قوانین موضوعه کشور در بحث تولید مثل، اهمیت پاسخگویی صحیح به این قبیل پرسش‌ها، به گونه‌ای پر رنگ جلوه‌گر شده است که در موارد گوناگون به پذیرش و گاه رد هر یک از این روش‌ها از سوی فقها و حقوقدانان منتهی می‌شود.


مطالب مرتبط

سوالات مرحله دوم (تشریحی) آزمون وکالت سال 1390

نام نویسنده
سوالات مرحله دوم (تشریحی) آزمون وکالت سال 1390

سوالات مرحله دوم (تشریحی) آزمون وکالت سال 1390

ادامه مطلب ...

لیست قبول شدگان آزمون کارآموزی وکالت کانون مرکز سال 1390 و کارنامه آزمون مرحله دوم تشریحی

نام نویسنده
لیست قبول شدگان آزمون کارآموزی وکالت کانون مرکز سال 1390 و کارنامه آزمون مرحله دوم تشریحی

لیست قبول شدگان آزمون کارآموزی وکالت کانون مرکز سال 1390 و کارنامه آزمون مرحله دوم تشریحی

ادامه مطلب ...

کاملترین و دقیق ترین منابع آزمون وکالت

نام نویسنده
کاملترین و دقیق ترین منابع آزمون وکالت

کاملترین و دقیق ترین منابع آزمون وکالت

ادامه مطلب ...

مقایسه ظرفیت کانون های وکلای دادگستری در سال های 89 و 90 و 91

نام نویسنده
مقایسه ظرفیت کانون های وکلای دادگستری در سال های 89 و 90 و 91

تغییرات آماری پذیرش کارآموزان وکالت در کانون های وکلای دادگستری کشور

ادامه مطلب ...

قانون مجازات اسلامی کنونی مبنای طرح سوال در آزمون وکالت سال 91 است

نام نویسنده
قانون مجازات اسلامی کنونی مبنای طرح سوال در آزمون وکالت سال 91 است

قانون مجازات اسلامی کنونی مبنای طرح سوال در آزمون وکالت سال 91 است

ادامه مطلب ...

تحلیل سوالات آزمون وکالت 90

نام نویسنده
تحلیل سوالات آزمون وکالت 90

تحلیل سوالات آزمون وکالت 90

ادامه مطلب ...

جوابیه اسکودا به ایرادات مطرح شده در خصوص سوالات آزمون وکالت سال 91

نام نویسنده
جوابیه اسکودا به ایرادات مطرح شده در خصوص سوالات آزمون وکالت سال 91

جوابیه اسکودا به ایرادات مطرح شده در خصوص سوالات آزمون وکالت سال 91

ادامه مطلب ...

اعلام نتایج آزمون ورودی کارآموزی وکالت سال 1391

نام نویسنده
اعلام نتایج آزمون ورودی کارآموزی وکالت سال 1391

اعلام نتایج آزمون ورودی کارآموزی وکالت سال 1391

ادامه مطلب ...

مندنی‌پور مصوبه‌ اسکودا برای حمایت از ایثارگران در آزمون وکالت سال 91 را تشریح کرد

نام نویسنده
مندنی‌پور مصوبه‌ اسکودا برای حمایت از ایثارگران در آزمون وکالت سال 91 را تشریح کرد

رییس اتحادیه سراسری کانون های وکلای دادگستری ایران(اسکودا) از تصویب مصوبه‌ای برای حمایت از داوطلبان آزمون وکالت 91 به ویژه ایثارگران شرکت کننده در این آزمون خبر داد و تاکید کرد که نتیجه عملی این مصوبه از جانب کانون‌ها وکلا در اعلام اسامی قبول شدگان ظهور پیدا خواهد کرد.

ادامه مطلب ...
مشاهده کلیه مطالب مرتبط
0 دیدگاه

دیدگاه خودتان را ارسال کنید