بانک اطلاعات وکلا وکیل وکیل پایه یک دادگستری وکیل دادگستری وکیل با سابقه موسسات حقوقی کارشناس دادگستری دفاتر اسناد رسمی
موسسه حقوقی عدالتخواه
آدرس : بابلسر بلوار پاسداران - نبش پاسداران 23 - مجتمع سامان طبقه پنجم واحد15
تلفن تماس : 01125234066
تلفن همراه : 09121013111
وب سایت موسسه حقوقی عدالتخواه
محمد رضا مهرجو
آدرس : تهران سید خندان ابتدای خیابان دبستان کوچه شهید صفا فردوسی بلاک 24واحد 10
تلفن تماس : 02188463970 - 09123347471
وب سایت محمد رضا مهرجو وكيل پايه يك دادگستري و مشاور حقوقي کانون وکلای دادگستری مرکز
علی جاوید
آدرس : تبریز ، 17 شهریور جدید ،جنب بانک ملی ، ساختمان ایران ، واحد A14
تلفن تماس : 04135572731 - 09141193504
وب سایت علی جاوید وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری آذربایجان شرقی و عضو هیئت علمی دانشگاه
سیدجلال میرکاظمی
آدرس : تهران - خیابان انقلاب - پیچ شمیران - روبروی تجدید نظر دیوان عدالت اداری ساختمان تنکابن - ط 6- واحد 28
تلفن تماس : 02177684200 - 09122406368
وب سایت سیدجلال میرکاظمی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی پذیرش کلیه دعاوی حقوقی ، کیفری ، خانواده دیوان عدالت اداری دادگاه انقلاب و دادگاه نظامی
سید علیرضا حسینی
آدرس : تهران،سعادت آباد،چهارراه سرو،به سمت میدان کتاب،پلاک 72 ،ساختمان سروناز واحد 8
وب سایت سید علیرضا حسینی وكيل پايه يك دادگستري و مشاور حقوقي
موسسه حقوقی رهیار دیاکو تمدن
آدرس : کرج ، میدان توحید ، کوچه تبریزی ، مجتمع امیر ، طبقه سوم ، واحد هفتم ، موسسه حقوقی تمدن
وب سایت موسسه حقوقی رهیار دیاکو تمدن
سرور ثانی نژاد
آدرس : پاسداران، خیابان عابدینی زاده، پلاک 34، طبقه همکف
تلفن تماس : 22779314 - 09124357415
وب سایت سرور ثانی نژاد وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز
سید میثم حاجی سیدی
آدرس : تهران-کارگر شمالی ، پایین تر از مرکز قلب ، جنب کوچه آراسته ،پلاک 1765، واحد4
وب سایت سید میثم حاجی سیدی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز
مطالب پربازدید
جدیدترین مطالب
 

پیشگیری غیر کیفری از بزه دیدگی اطفال

ارسال شده توسط : موسسه حقوقی عدالتخواه در تاریخ : 07-11-1392
نسخه چاپی ارسال به دوستان

مشاوره تلفنی با وکیل 09128304909

بخش بسیاری از خدمات سایت وکالت آنلاین رایگان میباشد ولی شما میتوانید با اهداء کمک های مالی خود ما را در خدمت رسانی بهتر یاری نمایید.
پیشگیری غیر کیفری از بزه دیدگی اطفال

چکیده

آزار و خشونت علیه اطفال، از جمله مسائلی است که سابقهای به طول عمر بشریت دارد و در ادوار مختلف تاریخ به طرق متفاوت کودکان را هدف قرار داده است و متأسفانه امروزه نیز به عنوان پدیده ای رو به رشد در جوامع به ظاهر متمدن از آن یاد میشود. آسیبپذیری به دلیل ضعف جسمی، پایین بودن سن، متزلزل بودن موقعیت اجتماعی از جمله مواردی است که همواره این گروه را در معرض خطر بزه دیدگی قرار میدهد.

بنابراین اطفال و نوجوانان به واسطه دارا بودن برخی خصوصیات که آنان را به بزهدیده بالقوه تبدیل می سازد، نیازمند حمایت و پیشبینی راهکارهای جهت کاهش و یا حذف عوامل جرمزا مینماید. از جمله این راهحلها در خصوص کاهش موارد بزه دیدگی کودکان، پیشگیری است که در تقسیمبندیهای علمی شامل پیشگیری کیفری و غیر کیفری میباشد. در این تحقیق به دلیل ارزیابی کارآمدتر پیشگیری غیر کیفری نسبت به پیشگیری کیفری به مطالعه اقسام آن از قبیل پیشگیری اجتماعی و وضعی و... راهکارهای آن پرداخته ایم. این نوع از پیشگیری به دلیل مطالعه عمیق عوامل ریشهای موثر در وقوع جرایم علیه اطفال و همچنین مختل ساختن وضعیت ماقبل جرم و در مواردی همکاری عموم مردم در پیشگیری از وقوع رفتارهای خشونتآمیز علیه اطفال دارای تأثیرات مثبت و عمیقتری نسبت به ضمانت اجرای صرف در پیشگیری غیرکیفری می باشد. اما آنچه نباید از نظر دور داشت تأثیر قطعیتر جمع بین انواع مختلف پبشگیری در کاهش موارد بزه دیدگی اطفال است.

سرآغاز

پیشگیری در لغت به معنای جلوگیری، دفع، منع سرایت، صیانت و... آمده است(معین،1363:ص933)

از نظر ریشه شناسی، کلمه پیشگیری در دو بعد به معنای پیش دستی کردن و به جلوی چیزی رفتن و همچنین به معنی آگاه کردن، خبردادن و هشداردادن آمده است. همچنین این واژه در مفهوم جرم شناسی، خارج از گستره نظام کیفری تحقیق پیدا می کند و عبارت است از «هرگونه اقدامی که جلوگیری از ارتکاب جرم را مورد توجه قرار دهد».از منظر جرم شناسی پیشگیرانه، پاسخ های پیشگیرانه به پدیده مجرمانه، اقدام هایی است که جنبهی کنشی داشته و با ماهیت غیرقهرآمیز یا در مقام سالم سازی جامعه یا برای رفع بحران های جرم زا و یا برای برهم زدن اوضاع و احوال ما قبل بزهکاری اتخاذ می شود. (نجفی ابرند آبادی،1388:ص525)

دستگاه عدالت کیفری تا پایان قرن هجدهم تنها عملی که انجام می داد مجازات گناهکار با هدف عبرتآموزی به دیگران و ایجاد رعب و هراس در اجتماع بود. چراکه تصور می شد، شکنجه و مجازات های شدید میتواند ترس و وحشت را در اجتماع به وجود آورد و در نتیجه مانع از ارتکاب جرم توسط دیگران گردد، اینگونه سیاست پیشگیری از جرم توأم با انتقام در ملاعام بود که همراه با تبلیغات و توأم با خشونت بسیار در برابر دیدگان مردم انجام میگرفت.

این نوع سیاست به دلایل مختلفی ناکار آمد ارزیابی شد و در خصوص کاهش جرایم تأثیر قابل توجهی برای آن شناخته نشده است. انریکوفری نخستین کسی بود که از پیشگیری و جانشین های غیرکیفری سخن به میان آورد. او در کتاب خود تحت عنوان «افقهای نوین حقوق کیفری» در سال 1888 میلادی، خواستار تجدید نظر در حقوق کیفری و توجه به نحوهی مبارزه با بزهکاری شد. او با ارائه یک برنامهی وسیع اقدامات پیشگیرانه را به سوی تدابیر غیرسرکوبگرانه و غیرقهرآمیز هدایت نمود.

براین اساس میتوان گفت، پیشگیری از وقوع جرم براساس نظریات جرم شناسی پایه ریزی می شوند و لذا دارای تقسیم بندی متفاوتی است. در تقسیم بندی کلی به پیشگیری کیفری(واکنشی) و غیر کیفری(کنشی) تقسیم میشوند. چنانچه پیشگیری در معنای وسیع کلمه به کار برده شود شامل طیف وسیعی از اقدامات کیفری و غیرکیفری است و چنانچه در معنای مضیق مورد توجه قرار گیرد صرفاً شامل تدابیر غیرکیفری است.

با توجه به موضوع بزه دیدگی کودک مطالعه نقش او در فرآیند فعلیت یافتن اقدامات و فعالیت های مجرمانه در زمینه پیشگیری از بزه دیدگی به اندازهی نقش بزهکار در وقوع جرم اهمیت دارد. در علت شناسی جنایی، بزهدیده میتواند یکی از شرایط مناسب وضعیت ما قبل جنایی باشد. انزوای بزهدیده، رفتارهای تحریکآمیز و وانمودکننده و یا بی احتیاطی ممکن است از او یک وضعیت ماقبل جنایی مناسب برای تحقیق جرم فراهم آورد. (عباچی،1380:ص70)

شناسایی عوامل جرمزا، از دو دیدگاه بزهدیدگی و بزهکاری و تلاش در رفع و مهار آنها در زمینهی پیشگیری موثر است. حذف عوامل زمینه ساز کودک آزاری نظیر عوامل فردی زیستی- روانی، عوامل محیطی، اقتصادی، اجتماعی و... تسلط بر وضعیت پیش جنایی و مصونسازی کودک از مورد و هدف قرار گرفتن، از طرق پیشگیری از وقوع این بزه است.

تقسیمبندی سهگانه پیشگیری، شامل پیشگیری ابتدایی که شامل سیاستها و طرحهایی برای پیشگیری از شرایط جرمزا است و بر زمینههای اجتماعی و اقتصادی و سیاست عمومی تمرکز دارد، نظیر تأثیر فقر و بیکاری بر وقوع کودک آزاری، پیشگیری ثانویه که افراد و گروههای در معرض خطر را خطاب قرار می دهد و برای این دسته از افراد، مانند کودکان بیسرپرست یا بدسرپرست و... تدابیری حمایتی اتخاذ می کند . در نهایت پیشگیری ثالث که معطوف به پیشگیری از تکرار جرم در خلال اقدامات فردی برای سازگاری مجدد اجتماعی یا خنثی نمودن بزهکاران پیشین است(ریموند،1370:ص120). در این تقسیم بندی پیشگیری ابتدایی و ثانویه درخصوص پیشگیری قبل از وقوع جرم و شناخت علل و عوامل آن مربوط است. به عبارت دیگر این دو نوع پیشگیری در جرم شناسی پیشگیرانه، کاربرد دارد و پیشگیری ثالث نیز پیشگیری کیفری و مربوط به مرحله ی بعد از وقوع جرم است. به این ترتیب پیشگیری در دو بخش کیفری و غیرکیفری و در تقسیم بندی غیرکیفری به پیشگیری اجتماعی با هدف تأمین حقوق اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مردم در سطح جامعه و پیشگیری وضعی با رعایت حقوق و آزادی های مدنی و سیاسی مردم درخصوص اقدامات پیشگیرانه تقسیم شده است.

آنچه مسلم است تأثیرگذاری هر یک از روشها برای حصول کاهش جرایمی نظیر کودک آزاری و در نتیجه کاهش بزهدیدگی است که در صورت جمعبندی تمامی روشها میتوان به حصول نتیجه آن خوش بین بود.

در مقاله حاضر اقسام پیشگیری غیرکیفری با توجه به تقسیمات فوق که شامل پیشگیری اجتماعی و پیشگیری وضعی است با موضوعیت بزه دیدگی اطفال، مورد مطالعه قرار خواهد گرفت. همچنین از دیگر روش های نوین در جهت پیشگیری غیرکیفری ازکودکآزاری، که در این قسمت بررسی خواهد شد، پیشگیری مشارکتی است که به نقش سازمانها و نهادهای غیردولتی به عنوان بازوی تعاون دولت در اجرای سیاست های پیشگیرانه، توجه دارد.

با توجه به مفاهیم بیان شده، در ادامه با موضوعیت پیشگیری از کودک آزاری و بزه دیدگی اطفال و نوجوانان هر یک از روشها مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

با توجه به اهمیت موضوع بزهدیدگی اطفال و تأثیر مخرب آن بر کودک و همچنین جامعه، درجهت حمایت از این گروه آسیبپذیر از طریق پیشگیری از بزهدیدگی آنها تألیفات متعددی به چاپ رسیده است که در قالب کتب، مقالات، پایاننامهها، نشستها و میزگرد به جامعه ارائه شده است.برخی از این منابع عبارتند پیشگیری از بزه دیدگی اطفال در سیاست جنایی ایران و اسناد بین الملل، کودک آزاری و غفلت، پیشگیری از کودک آزاری، پیشگیری از بزه کاری و بزه دیدگی اطفال، گفتمان پیشگیرانه سیاست جنایی مشارکتی در لوایح قضایی و...

روش تحقیق در این مقاله کاربردی، تحلیلی ، توصیفی و کتابخانه ای می باشد و از کتب، مقالات بهره برده شده است.

پیشگیری اجتماعی از بزهدیدگی کودکان

پیشگیری اجتماعی به عنوان یکی از مصادیق پیشگیری غیرکیفری، شامل اقداماتی است که بر کلیه محیطهای موثر در جامعهپذیری فرد و همچنین محیطهایی که دارای کارکرد اجتماعی هستند تأثیرگذار است. ازاینرو، در پیشگیری اجتماعی به دنبال هماهنگ سازی اعضای جامعه با قواعد اجتماعی هستیم. در این نوع پیشگیری، ریشههای بزهکاری هدف قرار میگیرد تا از این طریق مانع شکلگیری علل بزهکاری گردد. به این ترتیب پس از شناسایی و تعیین علل اجتماعی ارتکاب جرم، اقدام به برنامه ریزی و سیاست گذاری به منظور از بین بردن این علل و اصلاح آن می نماید، تا از این طریق از ایجاد تمایلات و انگیزه های مجرمانه در افراد جلوگیری کند.
ازجمله عوامل ریشهای موثر در وقوع بزه عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، آموزشی و... غیره میباشد که در شکلگیری شخصیت، رفتار، سازگاری یا ناسازگاری فرد با قواعد اجتماعی مؤثر است.کودکآزاری، جرمی است که ریشهی عوامل به وجود آورنده ی آن اغلب در اجتماع است. این جرم می تواند در محیط خانواده و همچنین درمحیط خارج از خانه نظیر مدرسه و... صورت پذیرد. در خانه والدین و در اجتماع اشخاص غریبه باید از نظر عوامل مؤثر در وقوع آن مورد بررسی قرار گیرند.دانشمندان معتقدند هرگونه تغییری که در شرایط و مقتضیات محیط اجتماعی مستقیماً بر فرد اثر میگذارد، جرایم مختلف را شکل میدهد یا آنها را از بین میبرد. جرم شناسی، واکنشهای نابهنجار را نتیجهی شرایط نابهنجار می داند و معتقد است در صورت فراهمسازی محیط سالم و مساعد رفتارها بهنجار میشود.

در این قسمت با محوریت جرم کودک آزاری، محیط اجتماعی و محیط شخصی و تأثیر آن بر بزه دیدگی اطفال مدنظر قرار خواهد گرفت.

الف- محیط اجتماعی عمومی

محیط اجتماعی عمومی، در ارتباط با همهی افراد جامعه است و دارای آثار مشترکی برای آنها میباشد. با توجه به نقش حساس و پر اهمیت این محیط بر تکامل شخصیت و واکنش مناسب افراد جامعه، در ابتدا باید به دنبال رفع کمبودها و ضعف های موجود، در زمینه مسائل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و غیره همت گماشت. اهتمام به سالم سازی محیط اجتماعی و فراهم کردن زمینه ی تحقق آن توسط دولت، اگر به پیشگیری کامل از رفتار مجرمانه نینجامد، دست کم دامنه و اشکال بزه دیدگی اطفال را کاهش می دهد و این گروه را در برابر رفتارهای معترضانه محافظت خواهد کرد.

از جمله موارد تأثیرگذار در پیشگیری اجتماعی، بهبود وضعیت اقتصادی و در نتیجه معشیت خانواده است. از آنجا که امنیت و رفاه افراد جامعه در بهبود شرایط زندگی آنها نقش بسزایی دارد، قانون اساسی در اصول مختلف سیاست های اقتصادی را در جهت بهبود وضعیت معیشتی مردم و رفع فقر و نابرابری مقرر نموده است.(قهفرخی و زینالی،1390:ص56) به عنوان مثال در بند 12 اصل سوم قانون اساسی آمده است: «پی ریزی اقتصاد صحیح و عادلانه برطبق شرایط اسلامی جهت رفاه و دفع فقر و برطرف ساختن هرنوع محرومیت در زمینه ی تغذیه و مسکن و کار و بهداشت و تعمیم بیمه از وظایف دولت است.»

همچنین در بند34 سیاست های کلی برنامه پنجم توسعه آمده است: «تنظیم همه ی فعالیت های مربوط به رشد و توسعه اقتصادی بر پایه ی عدالت اجتماعی و کاهش فاصلهی میان درآمدهای طبقات در رفع محرومیت از قشرهای کم درآمد از اهداف قانون برنامهی پنجم توسعه می باشد».

اصل 43 قانون اساسی، تأمین استقلال اقتصادی جامعه و ریشه کن کردن فقر و محرومیت و برآوردن نیازهای انسان در جریان رشد، با حفظ آزادی و به عنوان اهداف اقتصادی را مدنظر قرار داده است. اصل 29 قانون اساسی نیز مقرر می دارد: «قانون اساسی در راستای بهبود وضعیت اقتصادی خانواده و تأمین نیازهای اساسی اصولی را مقرر نموده است» و مطابق اصل دهم مبنای به حمایت از خانواده و تسهیل زندگی بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی تأکید دارد. و براساس این اصل تأمین نیازهای خانواده از جمله وظایف و تعهدات ویژه دولت است.

فقر و توزیع ناعادلانه ی ثروت به همراه فقر فرهنگی، زمینه بزه دیدگی اطفال و نوجوانان را در سطح جامعه فراهم می سازد. این عامل از جهت عدم توانایی در رفع نیاز فرزندان، استفاده از کودکان برای کسب و درآمد، تأثیر فشار اقتصاد بر والدین و در نتیجه کودک آزاری و... از نتایج فقر اقتصادی است که در صورت کنترل و مهار آن می توان شاهد کاهش بسیاری از جرایم، به خصوص جرایم علیه کودکان و نوجوانان بود. از دیگر عوامل زمینه ساز بزه دیدگی کودکان، بحث فرهنگی و آموزشی است. از آنجا که اصل سوم و همچنین اصل سی ام قانون اساسی ایجاد زمینه و فراهم سازی شرایط تحصیل را بر عهده ی دولت گذاشته است، می توان آن را از جمله وظایف مهم و سرنوشت ساز دولت دانست. توانمندسازی معلمان و مربیان مدارس و مهدکودک ها در جهت پرورش قوای فکری و روحی دانش آموزان، آشنایی با روحیات کودک، برنامه ریزی در جهت آموزش حقوق کودک به دانش آموزان و آموزش موارد کودک آزاری و نحوه ی گزارش دهی و... می تواند در جهت کاهش جرم کودک آزاری موثر باشد. همچنین مدرسه به عنوان مهمترین محیط اجتماعی پس از خانواده، بایدها و نبایدها را به دانش آموزان می آموزد و گاه زمینه ی آموزش والدین را به طور مستقیم یا غیرمستقیم فراهم می سازد. همچنین در خصوص آگاهی به حقوق شهروندی، آشنایی با مصادیق بزه دیدگی اطفال و اطلاعات لازم در خصوص کودک می توان از رسانه های جمعی نظیر رادیو، تلویزیون، اینترنت و... بهره برد. آشنایی خانواده ها با مصادیق کودک آزاری، عوارض و نحوهی پیشگیری و درمان و همچنین لزوم گزارش دهی در موارد خاص و به طور کلی توانمندسازی حقوقی خانواده، کودکان و نوجوانان از طریق رسانه ها و نهادهای گروهی امکان پذیر است. در این راستا لایحه ی حمایت از کودکان و نوجوانان در بند«ح» ماده 6 بیان می دارد: «سازمان بهزیستی کشور مکلف است با همکاری قوه قضائیه و نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران به منظور اخذ و جمع آوری اطلاعات مربوط به وضعیت های مخاطره آمیز برای کودکان و نوجوانان، امکانات لازم از قبیل سامانه های مخابراتی و رایانه ای را تهیه و موجبات توانمندسازی حقوقی مردم در زمینه ی حمایت از کودکان و نوجوانان و گزارش دهی جرایم علیه آنان را فراهم آورده و به طریق مناسب با همکاری سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و سایر رسانه ها و نهادهای مردمی مرتبط با کودکان و نوجوانان، نسبت به معرفی این سامانه اقدام کند».

در این ماده با پیش بینی این سامانه، در جهت افزایش بار فرهنگی و حقوقی افراد جامعه و با هدف کاهش بزه دیدگی اطفال گام برداشته که امید است در صورت اجرای شدن آن شاهد این نتیجه باشیم.

از دیگر موارد زمینه ساز بزه دیدگی اطفال در جامعه، ضعف های سیاسی است. در قانون مجازات جدید با حذف حکم اعدام، طبقه بندی مجازات اطفال و نوجوانان و غیره سعی در کاهش نقص حقوقی کودک هستیم. همچنین در لایحه ی حمایت از کودکان و نوجوانان نیز با اتخاذ رویه ی تشدید مجازات در خصوص مرتکبین جرایم علیه اطفال و نوجوانان هدف در پیش گیری بزه دیدگی و حمایت از اطفال را پیش رو دارد.

بنابراین، پیشگیری اجتماعی در محیط عمومی از طریق فرهنگ سازی مناسب، اجرای سیاست اقتصادی عادلانه در جهت رفع یا کاهش فقر و تأمین امنیت مالی و رفاهی خانواده ها، ارائه خدمات آموزشی و بهداشتی و پیش بینی راهکارهای مناسب در جهت مبارزه با نقض حقوق کودک در جامعه، سعی در کاهش بزه دیدگی این گروه آسیب پذیر دارد.

ب- محیط اجتماعی شخصی

اهمیت محیط شخصی در تربیت و تکامل شخصیت هر فرد حائز اهمیت است، چرا که قبل از ورود به اجتماع بزرگتر محیط شخصی نظیر خانواده به عنوان مهمترین نهاد اجتماعی نقش تأثیرگذاری دارد. این محیط شامل فضای تولد، رشد و تحول انسان شده و در هر شخص ویژگی های مختلفی دارد. به عبارت دیگر عوامل محیط اجتماعی هر شخصی با دیگری متفاوت است.(ابرند آبادی،1381:صص1254-1256)

فضای حاکم بر خانواده، نظیر اختلافات خانوادگی، طلاق والدین، وجود ناپدری و نامادری، فقدان فضای مسکونی مناسب، اعتیاد و... از جمله عوامل موثر در شکل گیری شخصیت کودک است. بدیهی است این عوامل نیز می تواند از فرد یک آزارگر کودک بسازد. بنابراین سعی در بهبود سطح اقتصادی و برخورداری از امکانات رفاهی، بهداشتی و سلامت و غیره در کاهش عوامل محیطی موثر در بزه دیدگی اطفال به خصوص در محیط خانواده موثر است.

با جلوگیری از ازدواج در سنین پایین، شخصیت مناسب قبل از ازدواج، درمان بیماری های جسمی یا روانی پیش از ازدواج، آشنایی با مهارت حل مشکلات زناشوئی، استفاده از خدمات مشاورین در جهت حل مشکلات خانوادگی و غیره می توان تا حدود از بروز اختلافات خانوادگی و جدایی، که سر منشاء بسیاری از آسیب ها می باشد، پیشگیری نمود. همچنین با آموزش و افزایش آگاهی و مهارت والدین قبل از اقدام به بارداری، ترک اعتیاد، توجه به بهداشت پیش از بارداری به دلیل تأثیرگذاری بر سلامت جنین، برخورداری مادر و طفل از حمایت و آموزش شخص با تجربه در روزهای ابتدایی تولد فرزند و پیگیری مشکلات روحی نظیر افسردگی پس از زایمان و... می تواند نتیجه مثبتی در کاهش بزه دیدگی اطفال کم سن و سال داشته باشد.

با توجه به نقش والدین در تربیت و شکل گیری شخصیت کودکان، سلامت روانی و جسمانی آنها لازم و ضروری است. در برخی موارد به دلیل مشکلات روحی یک یا هر دو والدین ، مشکلات جسمانی، اعتیاد و... کودک در شرایط آسیب پذیری بیشتری قرار می گیرد. در این موارد با ارائه خدمات درمانی و بهداشتی و یا خارج کردن فرزندان از اینگونه خانواده ها در مواردی که مصلحت اقتضا کند می توان از بزه دیدگی اطفال بیشتر پیش گیری کند.

ماده 39 لایحه ی حمایت از کودکان و نوجوانان با هدف پیشگیری از بزه دیدگی راهکار خارج ساختن کمک از محیط آسیب زا را پیش بینی نموده است. این ماده بیان داشته:

«هرگاه حمایت و رعایت غبطه و مصلحت کودک و نوجوان در معرض خطر و بزه دیده، مستلزم اتخاذ تصمیم در خصوص حضانت، ولایت، قیومت، سرپرستی، ملاقات، عزل ولی قهری، سپردن به خانواده جایگزین یا مراکز بهزیستی و یاسایر نهادها و موسسات اجتماعی، تربیتی درمانی یا بازپروری، نگهداری در مکانی مطمئن و امن و یا سپردن موقت به شخص مورد اطمینان دادگاه باشد. دادستان گزارشی در مورد وضعیت کودک و نوجوان و ادله ضرورت اتخاذ اقدامات مزبور تهیه و به دادگاه خانواده ارسال می کند».

همچنین این لایحه به منظور حفظ روابط خانوادگی و تداوم آن و همچنین افزایش اطلاعات فرهنگی و آموزش والدین نیز در برخی از بندهای ماده45 در ضمن مجازات های تأمینی برای والدین مرتکب به جرایم مذکور در بند7 و 8 و بندهای «د» و «هـ» ماده 10 با شرایط خاص مذکور در آن ماده،ترک اعتیاد، درمان بیماری های جسمی و روانی، بهره بردن از خدمات سازمان ها و نهادهای اجتماعی و غیره را پیش بینی نموده است.

تأسیس نهاد "کودک در معرض خطر" در این لایحه نیز، از جمله اقداماتی است که به جهت پیشگیری از بزه دیدگی اطفال به خصوص در محیط خانه اشاره دارد. اما آنچه باید در نظر داشت فراهم سازی زمینه ی حل مشکلات اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی و آموزشی به صورت ریشه ای توسط دولت است تا این نوع پیشگیری بتواند از تولد فرد بزهکار و همچنین بزه دیده جلوگیری کند.

ماهنگ کردن سازمانهای دولتی و غیردولتی جهت شناسایی و حمایت از کودکان در معرض خطر و همچنین اقدامات درلایحه، زمینه ی پیشگیری از ناهنجاریها و همچنین بزه کاری بر علیه کودکان را فراهم می سازد. نهادهای مانند دادگستری، نیروی انتظامی، سازمان بهزیستی، صدا و سیما، آموزش و پرورش، شهرداری ها، بیمارستان ها و... و همچنین در ماده 6 این لایحه ایجاد تشکیلات و دفتر حمایت از کودکان و نوجوانان قوه قضاییه به منظور تعیین اولویت ها و راهبردها در جهت انجام مطالعات و تحقیقات آماری و اطلاعاتی به منظور تعیین اولویت ها و راهبردها در جهت انجام مطالعات و تحقیقات آماری و اطلاعاتی در استانها و شهرستانها از جمله تمهیدات در جهت اجرای پیشگیری اجتماعی از کمک آزاری است.

پیشگیری وضعی از بزه دیدگی کودکان

طرح پیشگیری وضعی از جرم به عنوان یک نظریهی علمی اصالتاً تأسیسی، انگلیسی است که توسط سه نفر به نامهای کلارک، می هیو و کرینش مطرح شده و توسعه یافته است. رونالد کلارک در مقدمه ی کتاب خود تحت عنوان situational Crime” preventio success full cose studies که در سال 1997 با تغییراتی تجدید چاپ گردید، بیان می دارد که این نظریه از جهت پیشگیری جرم اشاره به یک روش خاص دارد، که مبتنی بر متعالی کردن جامعه و نهادهای آن نیست. بلکه به طور ساده تکیه بر کاهش دادن فرصت ها و موقعیت های ارتکاب جرم دارد.(صفاری،1380:صص290-291) این در حالی است که پیشگیری اجتماعی زمینه و علل جرم زا را از بین می برد ولی پیشگیری وضعی، فرصت و امکان وقوع آن را کاهش می دهد یا دشوار می سازد.(رایجیان اصلی،1383:ص131)

اقدام های وضعی پیشگیرانه، ناظر بر اوضاع و احوال و شرایطی هستند که مجرم را در آستانه ی ارتکاب جرم قرار می دهد. این اوضاع و احوال که در جرم شناسی، وضعیت های ماقبل بزهکاری یا وضعیت های پیش جنایی نام دارد فرآیند گذار از اندیشه به عمل مجرمانه را تحریک یا تسهیل کرده و نقش مهمی در آن ایفاء می کند.

بزه دیده به عنوان یکی از وضعیت های پیش جنایی قلمداد می شود. بنابراین در پیشگیری وضعی با تقویت حمایت ازبزه دیده از طرق مختلف، هزینه ی ارتکاب جرم را بالا برده و یا انجام آن را دشوار می سازد. و از این گذر، فرآیند گذار از اندیشه به عمل مجرمانه را مختل می سازد.

در پیشگیری وضعی با ایجاد موانع فیزیکی میان بزهکار و هدف جرم و نیز تغییر کسب کار و حضور اجتماعی افراد، تغییر ساعت فعالیت های روزانه، محل های رفت و آمد، صرف نظر کردن از برخی آرزوها نظیر داشتن اتومبیل گران قیمت و غیره، سعی در بالا بردن هزینه ی و خطرات ارتکاب جرم و کاهش سوء ناشی از ان و نهایتاً تغییر و یا حذف موقعیت های بزه را یا بزه دیده زا و به طور کلی تقویت حفاظت از آماج جرم دارد.

با این اوصاف، هدف و محور اصلی بکارگیری روش های پیشگیرانه وضعی، مبارزه با بزه دیدگی افراد در معرض خطر، از جمله کودکان است. اطفال به عنوان افراد آسیب پذیر در برابر تعرضات و تجاوز و بی توجهی، از استعداد و پیش زمینه بزهدیدگی بالایی برخوردارند و به راحتی از بزه دیدگانی بالقوه به بزه دیدگانی بالفعل تبدیل می شوند.

یکی از مهمترین اقدامات برای حمایت کودکان و نوجوان شناسایی کودکان مستعد بزه دیدگی است، شناسایی کودکان در معرض خطر، از طریق گزارش بستگان، همسایگان، مسئولین مدرسه و غیره میتواند صورت پذیرد. بنابراین وجود مرکز گزارش دهی کودکان در معرض خطر تسهیل کننده ی این امر می باشد.(عباچی،1383:صص77-78)

در حال حاضر تأسیس مرکز اورژانس اجتماعی با شماره ی تماس 123 و همچنین وجود خودرو در حال گشت آن در سطح شهر، دسترسی به این هدف را آسانترنموده است.

در لایحه ی حمایت از کودکان و نوجوانان با جرم شناختن عدم گزارش دهی وضعیت خطر آفرین برای کودک نیز با این طریق به حمایت از او پرداخته است.

مصون سازی کودکان از طرق مختلف مانند ایجاد تسهیلات جهت شرکت کودکان در کلاس های فوق برنامه جهت جلوگیری از حضور آنان در خیابانها و محیط های ناامن، در نظر گرفتن سرویس های حمل و نقل، وجود سیستم اطلاعرسانی آسان برای کودک جهت اعلام وضعیت مخاطره آمیز، شناسایی خانواده ها و افراد پرخطر مانند والدین معتاد و کمک در جهت درمان و بازدید ماهیانه از خانواده های که سابقه ی آزار دارند و یا کودک بزه دیده در آن است و همچنین بررسی وضعیت کودکان و نوجوانان دارای مشکلات جسمی و ذهنی در طی این بازدیدها، اجباری کردن دوره های آموزش و مهارت ارتباط با کودک در مدارس برای والدین و یا کارمندان دولتی و غیره می تواند از جمله موارد پیشگیری وضعی قلمداد شود.

برای حصول نتیجه بهتر در خصوص پیشگیری وضعی از بزه دیدگی اطفال و نوجوانان، نیاز به همکاری و اتحاد نهادها و سازمان های قضایی و اجرایی است. سازمان های قضایی می توانند از طریق جرم انگاری و اتخاذ رویه تشدید مجازات برای مرتکبین جرایم علیه اطفال، به افزایش هزینه ی ارتکاب جرایم و نتیجه کاهش بزه دیدگی کمک کنند. همچنین الزام نهادهای دولتی و اجرایی از سوی دستگاه در جهت شناسایی، جمع آوری، حمایت نگهداری و توانمندسازی کودکان بزه دیده یا در معرض خطر بسیار تأثیر گذارد.

از جمله اقدامات در خصوص پیشگیری وضعی استفاده از منابع انسانی در جهت کاهش یا حذف عوامل جرم زا است. در زمینه ی حمایت از کودکان و نوجوانان از این گذر می توان به پلیس کودک، فعال سازی تشکیلات غیردولتی و تأسیس نهاد ملی اشاره نمود.

الف- پلیس کودک

این نهاد هم در زمینه ی بزهکاری و هم در زمینه ی بزه دیدگی کودکان به عنوان واسطه ای برای عدم برخورد کودک با نیروی انتظامی است. مأموران این نهاد لازم است که دوره های آموزشی را به صورت هفتگی یا ماهیانه در زمینهی آشنایی با حقوق کودک، حقوق بشر و مقررات دادرسی بگذارنند. همچنین مأموران به منظور کشف و موارد بزه دیدگی می بایست در سطح شهر، نهادها و مراکزی که کودکان در آن حضور دارند، نظیر مدرسه، مهدکودک، پارک و غیره حضور داشته باشند.

این نهاد، فقط در موارد لازم و ضروری با پلیس عمومی همکاری می نماید و در راستای انجام وظایف خود از مددکاران اجتماعی، روان شناسان، روان پزشکان، جرم شناسان نیز بهره می گیرند. در ایران پلیس کودک، به منظور جلوگیری از وقوع جرم مدنظر مسئولان قرار گرفته و با اهداف زیر تشکیل می شود.(نقدی نژاد،1390:صص59-60)

1- تخصصی شدن واحدهای پلیس

2- آموزش پرسنل در راستای حرفه ای شدن پلیس

3- انجام سرویس دهی بهتر و سریع تر

4- برخورد تخصصی و جدی تر با مجرمین

ب-تأسیس نهادهای ملی حقوق کودک

نهادهای ملی حقوق کودک، مانند سایر نهادهای ملی حقوق بشر فاقد اعمال قضایی و تعیینی هستند و به فعالیت های آموزشی و ترویجی و ارائه مشاوره به دولت ها درباره مسائل حقوق بشری و کشورها می پردازد.کنفرانس جهانی حقوق بشر1963در وین، حمایت دولت های شرکت کننده در کنفرانس را از تأسیس و تقویت نهادهای ملی با لحاظ شناسایی حق هر دولت برای تعیین چهارچوب چنین نهادی اعلام کرد. ولی آنچه از اهمیت بیشتری برخوردار است، نظریه عمومی شماره 2 کمیته حقوق کودک است که در سال 2002 صادر شد. در این نظریه با تفسیری که از ماده ی 4 کنوانسیون حقوق کودک ارائه می دهد. اعلام می کند که این ماده متضمن تعهد دولت ها به تأسیس این نهاد دارای اهمیت است.

این نهاد به عنوان ناظر براجرای صحیح حقوق کودک و الزام مراکز به ارائه گزارش به این نهاد، درصدد حمایت از حقوق کودکان برآمده است.

در ایران نیز با عضویت در کنوانسیون حقوق کودک مسأله تأسیس نهادهای ملی برای حسن اجرای مفاد این کنوانسیون در جریان است.

ج- پیش بینی دفتر حمایت از کودکان و نوجوانان قوه قضاییه در لایحهی حمایت از کودکان و نوجوانان

این مرکز، در ماده4 لایحه ی حمایت از کودکان و نوجوانان «به منظور تبیین اولویت ها و راهبردها، تنظیم برنامه ها، تدوین خطیمشی، ایجاد زمینه های همکاری با سایر نهادها، تهیه و تنظیم طرح های اساسی به منظور تحقق اهداف این قانون جهت تصویب رئیس قوه قضائیه، تهیه گزارش های موردی یا ادواری، انجام مطالعات و تحقیقات آماری و اطلاعاتی، پایش و ارزشیابی فعالیت های دفاتر استانی و شهرستانی در خصوص اجرای این قانون در قوه قضائیه تشکیل می شود». همچنین در ماده ی 5 این لایحه به پیروی از نهادهای ملی حقوق کودک به عنوان ناظر بر حسن اجرای مفاد کنوانسیون، ساختار و تشکیلات مناسبی جهت اجرای مفاد این لایحه در

ورت تصویب، پیش بینی نموده که با تشخیص رئیس قوه قضاییه در حوزه های قضایی شهرستان تحت نظر دادستان تشکیل می شود.

از جمله وظایف این مرکز مداخله فوری قضایی، ارائه مشاوره و معاضدت های حقوقی، ایجاد شرایط مناسب در خانواده ها و یا معرفی کودکان بزه دیده به بهزیستی و سایر نهادها، تهیه و ارائه گزارش و درخواست جهت اتخاذ اقدامات حمایتی و قضایی از مراجع قضایی صالح و نظارات بر حسن اجرای آراء و تصمیمات صادره مرتبط با کودک یا نوجوان می باشد.

پیشگیری مشارکتی از بزه دیدگی کودکان

از زمان ظهور تفکر علمی در مورد جرم و پیشیگری، همواره توجه جرم شناسان معطوف به یک عنصر تحت عنوان شخص مجرم و شیوه های مهاربزهکاری و یا اصلاح و درمان او بوده است. بنابراین در عرصهی سیاست جنایی، مرتکب جرم نقش اصلی را ایفاء می نمود تا اینکه از سال 1940 میلادی عده ای از جرم شناسان به دنبال حل معمای بزهکاری و علت شناسی جرم، پژوهش های خود را بر روی کنشگر دیگر بزهکاری، یعنی «بزه دیده» که خود بازیگرنیمی از صحنه جرم می باشد متمرکز نمودند. به این ترتیب برای وقوع یک جرم تقارن سه عنصر را ضروری می دانند. این سه عنصر عبارتند از: وجود یک مرتکب با انگیزه، مهارت و ابزار لازم برای ارتکاب جرم و وجود یک آماج محافظت نشده.

با توجه به عدم امکان شناسایی مجرمان بالقوه و آگاهی به انگیزه آنان در زمینه ی ارتکاب جرم میتوان گفت در عمل مبارزه با این دو عنصر عملاً غیرممکن است.به این ترتیب تنها راه مبارزه، تقلیل موقعیت های ارتکاب جرم برای مجرمین است که از طریق تأثیرگذاری بر محیط فردی و اجتماعی اشخاص امکان پذیر میباشد. برای نیل به این هدف کلیه تدابیر پیشگیرانه، با توجه به وسعت و تنوع آن می بایست به عنوان سیاست جنایی یک دولت مطرح شود و برای رسیدن به این هدف نیز، دولت می تواند از همیاری و مشارکت گسترده مردمی و نهادهای غیردولتی بهره مند گردد.(معظمی،1386:ص12)

به عبارت دیگر، تغییر افق دید جرم شناسان از روش های پیشگیری کیفری به سوی پیشگیری غیرکیفری از چند دهه قبل سیاست جنایی را در این بعد تحت تأثیر قرار داده است.

امروزه ارزیابی مدارک و تجربیات نیز، بیانگر آن است که استفاده از تدابیر غیرکیفری در شمار کاهش یا حذف جرایم خاص تأثیر بسزایی داشته است.

در حال حاضر تصور یک نظام سیاست جنایی بدون مشارکت جامعه ممکن به نظر نمی رسد. سیاست جنایی گستره وسیعی از تدابیر را در برمیگیرد که چیدمان منطقی این تدابیر، ما را به اهداف آن رهنمون می سازد در این میان تدابیر پیشگیرانه مشارکتی به مثابه یکی از ابزار عمده تحقق سیاست جنایی مشارکتی مطرح است.(جمشیدی،1388:ص256)

«سیاست جنایی مشارکتی در برگیرنده تدابیر و اقدام هایی است که مردم مستقلاً و یا با مشارکت دولت و به صورت سازمان یافته و به منظور پیشگیری از جرم و مقابله با آن اتخاذ می نمایند.»

میزان مشارکت مردم در سیاست جنایی با توجه به نظام سیاسی حاکم بر جوامع تغییر مییابد.(نجفیابرندآبادی،1380:ص223)

در بسیاری از موارد، اجتماعی بودن پدیده ی جرم ایجاب می کند تا حتی المقدور برای پیشگیری و سرکوب جرایم از تمامی ظرفیت های اجتماعی استفاده شود. مشارکت سازمانهای غیردولتی در فرآیند کیفری یکی از این ظرفیت هاست. بنابراین میتوان گفت، با توجه به موضوع بحث، مشارکت مردم به عنوان سازمانهای مردم نهاد مستقل از دولت در کنار سازمانهای دولتی در حمایت از حقوق کودکان و مبارزه با خشونت و آزار علیه آنان تأثیر بسزایی دارد.

گروههای مردم نهاد در راستای حمایت از کودکان از طریق تشکل های چون انجمن ها، اتحادیه ها همچنین از طریق مساجد و مکانهای آموزشی و... در حفظ حقوق کودک و مبارزه با کودکآزاری تأثیرگذار می باشند.

الف-مشروعیت قانونی سازمانهای مردم نهاد

در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به عنوان قانون مادر، در اصل یکصد و پنجاه و ششم به صراحت، از اصطلاح پیشگیری از جرم استفاده شده است. در اصول دیگر این قانون نیز نظیر اصل سوم، هشتم، بیستم و سی و یکم و چهل و سوم هم ردپاهایی از بحث پیشگیری، البته با جنبه های اجرائی و اجتماعی دیده می شود. در همان قانون اصل بیست و ششم در خصوص مشروعیت ایجاد و فعالیت سازمان های غیردولتی سخن به میان می آورد. مقنن با اقتباس از اصل آزادی اجتماعات مندرج در ماده ی 20 اعلامیه جهانی حقوق بشر، در اصل مذکور مقرر می دارد که «احزاب، جمعیت ها، انجمن های سیاسی و صنفی و انجمن های اسلامی یا اقلیت های دینی شناخته شده آزادند، مشروط به اینکه اصول استقلال، آزادی، وحدت ملی، موازین اسلامی و اساس جمهوری اسلامی را نقض نکنند. هیچ کس را نمی توان از شرکت در آنها منبع کرد یا به شرکت در یکی از آنها مجبور ساخت.»

این اصل به دو موضوع مرتبط با شکل گیری سازمان های غیردولتی می پردازد، نخست اصل آزادی اجتماعات و دیگر اصل مشارکت آزادانه افراد در این اجتماعات. در واقع قانونگذار با بکارگیری واژگانی چون جمعیت ها و انجمن ها خواسته است، تجمع های مردمی(سازمان های غیردولتی) را لحاظ کند. در قسمت اخیر این اصل به صراحت موضوع حق افراد برای شرکت و یا عدم شرکت در هر یک از این تجمع ها نیز مطرح شده است.نکته ی قابل توجه در این اصل همان دو ویژگی عدم مخالفت با اصول کلی قانون اساسی و الزامی نبودن شرکت در آنهاست که در بند «الف» ماده ی «1» آیین نامه اجرایی تأسیس و فعالیت سازمان های غیردولتی مصوب سال 1384 نیز آمده است.

در لایحه ی پیشگیری از وقوع جرم نیز با پیش بینی کمیسیون پیشگیری اجتماعی در بند«ز» ماده 7 در خصوص وظایف این کمیسیون آمده است: «توسعه فرهنگ پیشگیری مشارکتی و جلب مشارکت مردمی برای سرمایه گذاری در امر پیشگیری از وقوع جرم و تأمین امنیت» که خود بیانگر پذیرش و حمایت از این نوع پیشگیری است.

ب-تعریف سازمانهای غیردولتی و مردم نهاد

سازمانهای غیردولتی موسوم به NGO از افرادی تشکیل می شوند که بصورت داوطلبانه و بدون وابستگی به دولت و به طور غیرانتفاعی و عام المنفعه در جهت اهداف و موضوعات متنوع فرهنگی، اجتماعی، خیریه، زیست محیطی و امثال آن فعالیت می کنند. اهداف این سازمان ها بهبود وضعیت موجود در جامعه و حفاظت از منافع ملی و مصالح عمومی است.

براساس تعریف سازمان ملل، NGo یا سازمانهای غیردولتی دارای چهار مشخصه اصلی هستند:

1- از وابستگی مستقیم به هر حکومتی آزاد می باشند.

2- فعالیت های سیاسی و وابستگی به احزاب سیاسی نداشته باشند.

3- غیرانتفاعی باشند و فعالیت های اقتصادی نکنند.

4- فاقد فعالیت های خشونت آمیز بوده و با گروه های بزهکار مرتبط نباشند.

در حقوق ایران شاید بتوان ماده 584 قانون تجارت و آیین نامه ثبت تشکیلات و موسسات غیرتجاری مصوب سال 1373 را نخستین مقرراتی دانست که سازمانهای غیردولتی در آن تعریف شده است. را تعریف کرده اند. ماده 584 ق.ت بیان می دارد، تشکیلات و مؤسساتی که برای مقاصد غیرتجاری تأسیس شده یا بشوند از تاریخ ثبت در دفتر مخصوصی که وزارت عدلیه معین خواهد کرد شخصیت حقوقی پیدا می کند.

ماده(1) آیین نامه نیز اعلام می دارد: «مقصود از تشکیلات و موسساتی غیرتجاری مذکور در ماده 584 قانون تجارت کلیه تشکیلات و موسساتی است که برای مقاصد غیرتجاری از قبیل امور علمی یا ادبی یا امور خیریه و امثال آن تشکیل می شود را هم از آنکه موسسین و تشکیل دهندگان قصد انتفاع داشته یا نداشته باشند.»

ج-نقش سازمانهای غیردولتی در پیشگیری مشارکتی از کودک آزاری

این قبیل سازمان ها، از جهت کارکرد دارای ماهیت غیرکیفری هستند و از وسایل و شیوه های پلیسی و سرکوبگرانه استفاده نمی کنند. شیوه های این سازمان ها به طور معمول غیرقهرآمیز است.

نهادهای مردمی حامی کودکان، در عرصه مبارزه با خشونت آزار و استثمار علیه کودکان و دفاع از حقوق این گروه آسیب پذیر، از جهات مختلف به نظام عدالت کیفری یاری می رسانند و از این رهگذر اهداف خود را دنبال می کنند. از یک سو با اعلام و گزارش جرایم علیه کودک در جهت کشف و تعقیب جرایم کمک می کنند و از سوی دیگر با نقش آفرینی خود در فرآیند کیفری به بزه دیدگان این قبیل جرایم یاری می رسانند. همچنین با حساس سازی افکار عمومی و تبلیغات و اطلاع رسانی ایفاء نقش می کنند.

نقش نهادهای مدنی در پیشگیری از کودک آزاری بسیار حائز اهمیت است. مشارکت مردم از رهگذر این سازمان ها در سطوح سیاست جنایی(تقنینی، قضایی و اجرایی) قابل تصور است. از جمله این مشارکت ها، تصویب قانون حمایت از کودکان و نوجوانان است. که هسته ی اولیه آن در «انجمن حمایت از حقوق کودکان» به عنوان یک نهاد مردمی شکل گرفت.

نهادهای از این دست می توانند از طریق ابزارهای چون رسانه های گروهی، زمینه تحقق یک دادرسی عادلانه را فراهم سازند. زیرا حضور رسانه ها در جلسات دادگاه ها به منظور آگاه سازی مردم در پرتو علنی بودن رسانه ها نه تنها به انجام دادرسیهای منصفانه کمک می کند، بلکه در نقد عادلانه و به دور از غرض ورزی دادگاهها و تصمیم های قضایی نیز می تواند موثر باشد. به طور مثال حضور مشاوران یا دادرسان مردمی در دادگاههای اطفال نمودی از سیاست جنایی قضایی مشارکتی است.(نجفی ابرندآبادی،1391:ص267)

از جمله موارد پیش بینی شده در لایحه ی حمایت از کودکان و نوجوانان در این راستا، ماده ی 48 است.این ماده مقرر می دارد: «والدین،اولیا،سرپرستان قانونی و مددکاران اجتماعی و یا نمایندگان سازمان های مردم نهادی که دارای مجوز فعالیت در زمینه ی حقوق کودکان و نوجوانان می باشند، حق حضور در جلسات دادرسی و اعتراض به آراء و تصمیمات صادره را دارد».

همچنین در سطح سیاست جنایی اجرایی یا پلیسی، برخی دستگاه های اجرایی مانند سازمان بهزیستی و یا واحد حمایت دادگستری با دستگاه قضایی و نهادهای مربوطه همکاری دارند و در جهت کشف جرایم علیه اطفال و پیگرد مرتکبان تلاش میکنند. در زمینه پیشگیری از بزه دیدگی اطفال مشارکت و همکاری در سطح سیاست جنایی مشارکتی از جایگاه قابل توجهی برخوردار است.(نجفی ابرندآبادی،1382:ص131)

در لایحه ی حمایت از کودکان و نوجوانان موارد متعددی از سیاست جنایی مشارکتی پیش بینی شده است. از جمله ماده 45 که در آن آمده است: «مددکاران اجتماعی بهزیستی تحت نظر مقام قضایی و در صورت لزوم با بهره گیری از خدمات سایر افراد و نهادهای مربوط بر نتایج اقدامات دستورات صادره نظارتها نموده و انجام صحیح و مناسب آن را پیگیری می نمایند.»

در ماده44 این لایحه نیز آمده است که دادگاه پس از ختم رسیدگی می تواند یکی از دستورات زیر را صادر کند. از جمله حکم به نگهداری کودکان در خانه های امن یا واحدهای شبانه روزی این اینها ممکن است از نهادهای مردمی باشند.

سازمانهای مردم نهاد اهداف خود را به وسیله ی اطلاع رسانی، بسیج افکار عمومی و آموزش دنبال می کنند.

به طور کلی، سازمان ها و نهادهای مردمی حامی حقوق کودک ،نظیر انجمن حمایت از حقوق کودکان، انجمن حمایت از کودکان کار و... براساس اهداف خود در اساسنامه تأثیر بسزایی در کاهش وقف کودک آزاری دارند. این سازمان ها با تمرکز بر یک موضوع خاص(کودک) با پیگیری و شناسایی موارد کودک آزاری خشونت علیه کودک، استثمار کودک، عدم تأمین امکانات رفاهی و امنیتی، نقد قوانین مرتبط با کودک و... به ارائه بیانات، مقالات، برگزاری نشست ها و کنگره ها می پردازند.

همچنین این سازمان ها با آرامش های لازم برای خانواده ها، مربیان، معلمان، کودک و نوجوانان در کاهش آسیب پذیری و در نتیجه هدف جرم قرار گرفتن آنها گامی مهم در مسیر پیشگیری از کودک آزاری بر می دارند.

همچنین اطلاعات تخصصی موجود در این سازمانها می تواند تصمیم گیران و مجریات طرح های حمایتی از کودکان را یاری رساند. این نهادها با تمرکز بر حقوق کودک قادر به جمع آوری داده ها و تجزیه و تحلیل آنها می باشند و از این طریق می توانند به عنوان کارشناس در فرآیند تصویب طرح ها و قوانین نقش بسزایی داشته باشند. در برخی مواد موجود در لایحه نیز ماهیت این قبیل سازمانها به رسمیت شناخته شده است.

به طور مثال در ماده6 لایحه ی مذکور آمده است که سازمان بهزیستی کشور موظف است با همکاری و مشارکت سایر دستگاههای اجرایی و نهادهای غیردولتی و مردمی نسبت به شناسایی، جذب و تشخیص آسیب، نگهداری توانمندسازی کودکان بزه دیده و در معرض خطر و... و ارزیابی اقدامات ناظر بر کودکان و نوجوانان بزه دیده اقدام نماید.

د-حق دادخواهی سازمانهای مردم نهاد

تبیین نقش سازمان های مردم نهاد در پیشگیری مشارکتی از کودک آزاری و خشونت علیه کودکان و نوجوانان مستلزم شناسایی حق دادخواهی برای این سازمان ها و نهادها می باشد.

شناسایی این حق یکی از معیارهایی است که براساس آن می توان جایگاه و اهمیت اصل مشارکت را ارزیابی نمود.

در حقوق ایران به طور صریح هیچ قانونی حق دسترسی سازمانهای غیردولتی را به مراجع قضایی مورد شناسایی قرار نمیدهد و چنین حقی به متولیان دولتی یا اشخاص ذینفع محدود می شود.

با توجه به ماده ی 5 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان 1381 و همچنین ماده 34 لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان، کودک آزاری و جرایم کودک مندرج در این منابع از جمله جرایم عمومی هستند که نیاز به شاکی خصوصی ندارند.

ماده 48 لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان نیز با پذیرش حق دادخواهی و اقامه دعوا برای اشخاص مذکور در این ماده، راه را برای دادخواهی نهادهای مدنی هموار نموده است. این ماده مقرر نموده: «والدین اولیاء... یا نمایندگان سازمان ها مردم نهادی که دارای مجوز فعالیت در زمینه حقوق کودکان و نوجوانان می باشد حق حضور در جلسات دادرسی و اعتراض به آراء و تصمیمات صادره را دارند.»

همچنین ماده ی 66 لایحه ی جدید آیین دادرسی کیفری بیان می دارد: «سازمان های مردم نهادی که اساسنامه ی آن ها درباره حمایت از اطفال و نوجوانان... می توانند نسبت به جرایم ارتکابی در زمینه های فوق اعلام جرم کنند و در تمام مراحل دادرسی جهت اقامه دلیل شرکت و نسبت به آرای مراجع قضایی اعتراض کنند»

این ماده در راستای تقویت نقش سازمان های مردم نهاد در فرآیند کیفری و با هدف حمایت از بزه دیدگان خاص نظیر کودکان، به حضور موثر و مفید آنان در فرآیند دادرسی کیفری صحنه می گذارد.

نتیجه گیری و پیشنهادها

پیشگیری از بزه دیدگی کودکان به عنوان نخستین راه حل در زمینه کاهش بزه علیه اطفال و همچنین جلوگیری از تکرار جرم بر روی اطفالی که چنین تجربه تلخی دارند دارای اهمیت فراوانی است.همانطور که گفته شد پیشگیری غیر کیفری به دلیل مطالعه غیر قهرآمیز جرم، شناخت عوامل موثر در وقوع جرم، مطالعه بزهکار و بزه دیده و موقعیت های جرم زا و کنترل و مهار آنها بدون استفاده از روش اجرای مجازات ،اختلال در وضعیت ماقبل از جرم در اقسام مختلف خود در قالب پیشگیری اجتماعی و وضعی سعی در ارائه راهکار مناسب جهت پیشگیری از وقوع جرم را دارد.همچنین استفاده از نیروی انسانی آحاد جامعه مستقل و یا در کنار دولت تحت عنوان پیشگیری مشارکتی بسار تاثیر گذار خواهد بود هر چند به طور یقیین در صورت عدم نتجه مناسب از این نوع پیشگیری، استفاده از ضمانت اجرای کیفری قطعا موثر خواهد بود.

از جمله پیشنهادهای محقق در این مقاله با توجه به موضوع تلاش دولت جهت ایجاد تعادل اقتصادی، فرهنگی و آموزشی در میان افراد جامعه، آشنایی والدین و سایر افراد بزرگسالان نظیر معلمان و مسولین مدارس و حتی کودکان با معنا و مصادیق کودکآزاری و جرم شناخته شده آن، تسهیل دسترسی اطلاع رسانی کودکان و سایر افراد نسبت به اعمال خشونت علیه کودک به مسولین مربوطه،آموزش والدین پیش از ازدواج، پیش از بارداری و همراهی مادر پس از بارداری جهت آموزش نگهدار فرزند و کنترل وضعیت جسمی و روانی مادر نظیر دردهای پس از زایمان یا نا توانی در شیردهی و افسردگی پس از زایمان، آموزش فنون دفاع از خود به کودکان، و همچنین تاسیس مرکزی جهت اجرای این موارد به طور متمرکز نیز می تواند راهگشا باشد.این مرکز با همکاری نهادهای قضایی و اجرایی با پیش بینی الزام درمان اطفال بزه دیده از جهت جسمی و روانی و همچنین پیگیری آن از سوی محاکم یا سازمان های مربوطه، وجود بخشی در جهت مطالعات جرم شناسی در خصوص جرایم علیه اطفال به خصوص جرایمی که در برهه ای از زمان شکل نوینی به خود گرفته اند، همچنین برگزاری دوره های آموزشی حتی در مواردی اجباری به اقشار مختلف جامعه نظیر کارمندان نهادهای دولتی و خصوصی مرتبط با امور کودک، معلمان و مسولین مدارس، والدینی که سابقه ی آزار کودکان خود را دارند و ... می تواند در کاهش آمار بزه دیدگی اطفال موثر واقع شود. دکتر حسنعلی مؤذنزادگان، عضو هیأت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی* خانم سعاد خیری، کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم شناسی

منابع

1-مدنی قهفرخی،سعید،زینالی،امیرحمزه،(1390)،آسیب شناسی حقوق کودک در ایران،تهران،انتشارات نشر میزان،چاپ اول
2-نقدی نژاد،مجتبی،(1390)،پیشگیری از بزه دیدگی اطفال در سیاست جنایی ایران و اسناد بین المللی،تهران،انتشارات جاودانه جنگل،چاپ دوم
3-نجفی ابرندآبادی،علی حسین،(1382)،مشارکت مردم در سیاست جنایی و نقش رسانه ها در افزایش این مشارکت،شورای عالی توسعه قضایی،
4- نجفی ابرند آبادی،علی حسین،(1381)، مباحثی در علوم جنایی،انتشارات سمت
5- معظمی،شهلا،(1386)،پیشگیری جرم شناختی،تهران،انتشارات مجد
6-گسن، ریموند،(1370)،جرم شناسی کاربردی،تهران،انتشارات مترجم
7-عباچی،مریم،(1380)،بررسی خلاء های قانونی در زمینه پیشگیری از بزهکاری و بزه دیدگی اطفال در حقوق ایران با توجه به اسناد سازمان ملل متحد،تهران،معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضاییه
8-معین،محمد،(1381)،فرهنگ فارسی،تهران،انتشارات امیرکبیر،چاپ نوزدهم
9-نجفی ابرندآبادی،علی حسین،(1388)،پیشگیری عادلانه از جرم،مجموعه مقالات علوم جنایی در تجلیل از دکتر آشوری،انتشارات سمت
10-نجفی ابرندآبادی،علی حسین،(1380)،تقریرات درس جرم شناسی کارشناسی ارشد،دانشگاه شهید بهشتی
11-نجفی ابرندآبادی،علی حسین،(1390)،تقریرات سیاست جنایی،دانشگاه شهید بهشتی
12-صفاری،علی،(1380)،مبانی نظری پیشگیری از جرم،مجله تحقیقات حقوقی،شماره33-34
13-رایجیان اصلی،مهرداد،(1383)،رهیافتی نو به بنیانهای نظری پیشگیری از جرم،مجله حقوقی دادگستری،شماره48-49
14-عباچی،مریم،(1383)،پیشگیری از بزهکاری و بزه دیدگی کودکان،مجله حقوقی دادگستری،شماره 4
15-جمشیدی،علیرضا،(1388)،گفتمان پیشگیری از سیاست جنایی مشارکتی در لوایح قضایی،مجله تحقیقات حقوقی،ویژه نامه بهار و تابستان

بخش بسیاری از خدمات سایت وکالت آنلاین رایگان میباشد ولی شما میتوانید با اهداء کمک های مالی خود ما را در خدمت رسانی بهتر یاری نمایید.

موضوعات مرتبط

مطالب مرتبط

دیدگاه های شما

نام :
پست الکترونیکی :
وب سایت :
نظر :
اختصاصی برای مدیر سایت ( درصورت انتخاب این گزینه نظر شما در وب سایت دیده نخواهد شد )
 
لطفا از ارسال سوالات حقوقی در این صفحه خودداری نمائید . به سوالات حقوقی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
 
 
کد امنیتی :
 
نسخه چاپی ارسال به دوستان

مشاوره تلفنی با وکیل 09128304909

 
مزایای قرارداد ارفاقی در توسعه فضای کسب و کار رای شماره های 512 الی 517 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال تعرفه عوارض و بهای خدمات مصوب شوراهای اسلامی نظارت بر فضای مجازی بر عهده کیست ؟ پیدا شدن دختر 2 ساله تهرانی پس از 13 روز کشف جسد پسر جوان در خوابگاه دانشجویی پرونده لایحه حمایت از معلولان بسته خواهد شد ؟ لازم الاجرا شدن مصوبات در گرو سپری شدن مراحل نهایی است سبک زندگی خواهر زنم باعث فروپاشی زندگی من شد معدل سلامت وکلا از بسیاری از اقشار کشور بالاتر است رییس جمهور مانع پایمال شدن حقوق قربانیان مین شود حکم اعدام بابک زنجانی تایید شد خبر خوش برای داوطلبان کنکور 96 سارق : خرید مواد مخدر و ترس از زنم ، مرا مجبور به سرقت کرد آمار بدهکاران دیه تصادفات رانندگی کاهش یافت شان دیوان عالی کشور در نظارت بر حسن اجرای قوانین در دادگاه ها گروکشی غیر قانونی است پلمپ 26 حلقه چاه غیر مجاز در 8 ماهه گذشته مجازات های جایگزین از آسیب های حبس جلوگیری می کند اعنال جراحی غیرضروری از تخلف ها پزشکی مراکز درمانی است ماجرای شوخی خونین پسرخاله ها در برج 14 طبقه