بانک اطلاعات وکلا وکیل وکیل پایه یک دادگستری وکیل دادگستری وکیل با سابقه موسسات حقوقی کارشناس دادگستری دفاتر اسناد رسمی
سرور ثانی نژاد
آدرس : تهران، خیابان پاسداران، خیابان عابدینی زاده (بین بهارستان 5 و 6)، پلاک 34، طبقه همکف
وب سایت سرور ثانی نژاد وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز
محمد رضا مهرجو
آدرس : تهران سید خندان ابتدای خیابان دبستان کوچه شهید صفا فردوسی بلاک 24واحد 10
تلفن تماس : 02188463970 - 09123347471
وب سایت محمد رضا مهرجو وكيل پايه يك دادگستري و مشاور حقوقي کانون وکلای دادگستری مرکز و دانشجوی دکتری حقوق خصوصی
مرتضی دستوری
آدرس : تهران-فلکه دوم صادقیه،بلوار آیت الله کاشانی-ایستگاه مهران ساختمان آرمیتا - پلاک77-طبقه اول-واحد8
تلفن تماس : 44007642 -44049071 - 09122546782
وب سایت مرتضی دستوری وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری و کارشناس ارشد حقوق تجارت بین الملل
علی جاوید
آدرس : تبریز ، 17 شهریور جدید ،جنب بانک ملی ، ساختمان ایران ، واحد A14
تلفن تماس : 04135572731 - 09141193504
وب سایت علی جاوید وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری آذربایجان شرقی و عضو هیئت علمی دانشگاه
فاطمه موذن
آدرس : تهران - انتهای حکیم غرب بلوار جوانمردان (تعاون) پلاک 18 ساخنمان نوبهار ط 6 واحد 19
تلفن تماس : 02144172650 - 09123255200
وب سایت فاطمه موذن وكيل پايه يك دادگستري و مشاور حقوقي کانون وکلای دادگستری مرکز
بنیاد وکالت ایرانیان
آدرس : سعادت آباد، نبش خیابان سی و دوم، پلاک 116، طبقه 4 واحد 9
تلفن تماس : 02188681856 - 09120834912
وب سایت بنیاد وکالت ایرانیان
شهرام عباس قربانی
آدرس : تهران-فلکه دوم صادقیه،بلوار آیت الله کاشانی-ایستگاه مهران پ77-طبقه اول-واحد8
وب سایت شهرام عباس قربانی وكيل پايه يك دادگستري و مشاور حقوقي کانون وکلای دادگستری مرکز
عارف رضایی
آدرس : تهران-فلکه دوم صادقیه -خیابان آیت الله کاشانی-بلوار فردوس شرق- بعد از خیابان ابراهیمی-جنب بانک ملت-ساختمان بلوط طبقه اول - واحد 13
وب سایت عارف رضایی وكيل پايه يك دادگستري و مشاور حقوقي کانون وکلای دادگستری مرکز
طیبه برزگر
آدرس : تهران - فلکه دوم صادقیه- ایتدای خیابان آیت الله کاشانی -بعد از بانک مسکن - پلاک 80-طبقه 3 واحد سوم
تلفن تماس : - 09122249601
وب سایت طیبه برزگر وكيل پايه يك دادگستري و مشاور حقوقي کانون وکلای دادگستری مرکز ،با بیش از 10 سال سابقه کار و وکیل بانکها و موسسات مالی و اعتباری و وکیل شرکتهای خصوصی
مطالب پربازدید
جدیدترین مطالب
 

محدودیت انتقال تجاری چک با قید بدون حواله کرد

ارسال شده توسط : پرتال اطلاع رساني وكالت آن لاين در تاریخ : 01-04-1393
نسخه چاپی ارسال به دوستان

مشاوره تلفنی با وکیل 09128304909

بخش بسیاری از خدمات سایت وکالت آنلاین رایگان میباشد ولی شما میتوانید با اهداء کمک های مالی خود ما را در خدمت رسانی بهتر یاری نمایید.
محدودیت انتقال تجاری چک با قید بدون حواله کرد

مباحث اسناد تجاری در قانون تجارت مصوب ۱۳۱۰ با ابهامات بسیاری رو به ‌روست برای مثال فارغ از اصول حاکم بر اسناد تجاری همچون اصل عدم استماع ایرادات (و استثنائات آن)، حتی مسئولیت صادرکنندگان مشترک سند تجاری نیز از حیث تضامنی یا نسبی بودن نامشخص است.

 دادگاه صالح در شکایت از چک برگشتی -  امید تازه در دل طلبکاران چک - چگونگی وصول چک برگشتی - شکایت از چک برگشتی کی و به کجا ؟ - لایحه دفاعیه در خصوص دعوای مطالبه وجه چک - چگونگی وصول چک برگشتی - پیگیری کیفری چک پرداخت نشدنی -  آشنائی با چک 

در این میان امکان محدود ساختن قابلیت انتقال تجاری چک ( مقالات مرتبط با چک - سوالات مرتبط با چک ) (از طریق خط زدن کلمه «حواله کرد» یا درج مهر «غیرقابل انتقال» و مانند آن) نیز از جمله مباحثی است که علی رغم کاربرد حیاتی آن در روابط تجاری، دارای تکلیف مشخصی در قانون تجارت نیست. در مقابل لایحه قانون تجارت (که مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۱۷ فروردین ۱۳۹۳، با اجرای آزمایشی آن به مدت چهار سال موافقت نمود و این لایحه اکنون مراحل بررسی در شورای نگهبان را طی می کند) حاوی حکم مشخصی در این رابطه است.

عهدنامه قانون متحدالشکل ژنو در خصوص چک ۱۹۳۱]۲[ در ماده ۱۴ خود بیان می ‌دارد: «چک در وجه شخص معین، که در آن عبارت “بدون حواله کرد” یا هر عبارت معادل درج شده است، تنها به شکل و با آثار یک انتقال ساده قابل واگذاری است»]۳[. عهدنامه قانون متحدالشکل ژنو در خصوص برات و سفته ۱۹۳۰]۴[ در ماده ۱۱]۵[ و نیز عهدنامه سازمان ملل متحد در خصوص برات بین‌ المللی و سفته بین‌المللی ۱۹۸۸]۶[ (که تاکنون لازم ‌الاجرا نشده است) در ماده (۱)۱۷ حاوی حکم مشابهی هستند]۷[.

توسعه صلاحیت کیفری در رسیدگی به جرم چک بلامحل - دادخواست مطالبه وجه چک و خسارات و بدوا درخواست صدور قرار تامین خواسته - سریع ترین روش مطالبه وجه چک 

۱: سکوت قانون تجارت و ایجاد تعارض

الف) تعارض آرای قضایی

سکوت قانون تجارت منجر به ایجاد تعارض عمیقی میان آرای قضایی صادره شده است به نحوی که در برخی از موارد محدود کردن قابلیت انتقال چک پذیرفته و در برخی دیگر فاقد اثر شناخته شده است. برای مثال می‌توان به آرای شعبه ۲۸ دادگاه تجدیدنظر استان تهران اشاره نمود که مقرر داشته: «با توجه به متن چک که حواله کرد خط خورده است از نظر مقررات قانون تجارت قابل انتقال با ظهرنویسی نمی ‌باشد»]۸[ و همچنین در رأی دیگر بیان گردیده چکی که «در آن کلمه حواله‌ کرد خط خورده شده است یعنی دارنده حق انتقال آن را ندارد بنابراین با انتقال این سند قانون تجارت بر آن حاکمیت نداشته و نمی ‌توان به اصل استقلال امضائات استناد نمود بلکه قانون مدنی بر آن حاکم است یعنی مقررات مربوط به انتقال طلب در آن جاری است»]۹[. شعبه ۱۳ دادگاه تجدیدنظر استان تهران نیز با نقض رأی دادگاه بدوی مقرر نموده: «با خط زدن عبارت یا به حواله کرد بپردازید، حق ظهرنویسی از نامبرده سلب گردیده تجدیدنظرخوانده استحقاق مطالبه وجه آن را نداشته»]۱۰[.

در مقابل، شعب دیگر دادگاه تجدیدنظر استان تهران رویه مخالفی را اتخاذ نموده‌اند. برای مثال شعبه ۱۰ دادگاه مزبور بیان داشته است: «صراحت قانونی بر منع انتقال چکی که کلمه به حواله کرد آن خط خورده است وجود ندارد»]۱۱[؛ همچنین شعبه ۸ نیز در رابطه با چک ( مقالات مرتبط با چک - سوالات مرتبط با چک ) موضوع دعوی بدون توجه به محدودیت انتقال چک و آثار آن بیان داشته است: «صرف نظر از اینکه حواله کرد آن خط خورده مطابق قانون تجارت تنها با ظهرنویسی قابل انتقال به دیگری است»]۱۲[.

معاونت آموزشی قوه قضاییه متعاقبا در سال ۱۳۸۹ ضمن اعلام تعارض موجود در آرای قضایی در خصوص آثار خط زدن عبارت حواله کرد، تقاضای صدور رأی وحدت رویه از هیأت عمومی دیوان عالی کشور را تقاضا می‌کند، با این وجود این موضوع تاکنون در هیأت مزبور مطرح نشده است. در بخشی از این گزارش آمده است]۱۳[: دادستان محترم کل کشور، با احترام به استحضار می ‌رساند در خصوص استنباط از قانون به ۱۱ مورد آرای متهافت از شعب مختلف دادگاه در بخش بررسی آرا برخورد نمودیم که گزارش آن جهت طرح در هیئت عمومی دیوان ‌عالی کشور تقدیم می ‌گردد: ]…[ هـ: خط‌ خوردن عبارت حواله‌ کرد مانع انتقال چک از طریق ظهرنویسی است: چکی که عبارت (حواله کرد) آن خط خورده است از طریق ظهرنویسی قابل انتقال می ‌باشد یا خیر؟ ۱- رای شماره ۱۸۱۱-۴/۱۲/۱۳۷۹ شعبه ۵۰۵ دادگاه عمومی تهران دایر بر محکومیت کیفری صادرکننده چکی که عبارت حواله‌کرد آن خط خورده است صادر و به دنبال تجدیدنظرخواهی محکوم‌ علیه، شعبه ۱۴ دادگاه تجدیدنظر استان تهران با اعلام اینکه خط خوردن عبارت حواله ‌کرد، مانع از انتقال چک از طریق ظهرنویسی نمی ‌باشد طبق رای شماره ۱۲۳۶-۱۹/۸/۱۳۸۲ تجدیدنظرخواهی را مردود اعلام نموده است. ۲- طبق رای شماره ۱۵۹۹-۱۵۹۸ مورخه ۲۲/۷/۱۳۸۱ شعبه ۱۱۱۳ دادگاه عمومی تهران حکم بر محکومیت صادرکننده چکی که عبارت حواله ‌کرد آن خط خورده است صادر گردیده و با تجدیدنظرخواهی انجام شده شعبه ۲۸ دادگاه تجدیدنظر استان تهران طبق دادنامه شماره ۴۹۰-۲۲/۸/۱۳۸۱ و به اعتبار اینکه با خط خوردن عبارت حواله ‌کرد چک قابل انتقال نیست دعوی دارنده چک را به علت نداشتن سمت مردود اعلام نموده است. ۳- طبق رای شماره ۳۶۸۴-۲/۱۱/۱۳۸۱ شعبه ۹۰۷ دادگاه عمومی تهران دعوی دارنده چک از این جهت به عبارت حواله ‌کرد آن خط خورده است رد شده و با تجدیدنظرخواهی انجام شده شعبه ۲۸ دادگاه تجدیدنظر استان تهران با استدلال اینکه با خط خوردن عبارت حواله ‌کرد، چک قابل انتقال نیست رای بدوی را تایید نموده است.

 راه هایی برای در امان ماندن از جعل چک - آشنایی با قانون چک - جنبه کیفری و مجازات صدور چک بلامحل 

ب) تعارض دیدگاه‌ های قضایی

اکثریت قضات دادگاه‌ های حقوقی در نظریه مورخ ۱۹/۸/۱۳۶۷ اظهار داشته ‌اند: «نظر به ماده ۳۱۲ قانون تجارت که مفید جواز انتقال هر نوع چک به صرف امضاء است، قلم‌ خوردگی عبارت حواله کرد در متن چک، مانع واگذاری آن از طریق ظهرنویسی نیست و رویه بانک ‌ها مسقط حق قانونی دارنده چک نمی ‌شود». در مقابل اقلیت گروه مزبور اعلام کرده ‌اند: «با توجه به سکوت قانون تجارت ایران نسبت به مورد و اینکه به موجب قانون تجارت فرانسه و کنوانسیون متحدالشکل ‌سازی اسناد تجاری ژنو قلم‌ خوردگی روی عبارت حواله کرد در چک مانع واگذاری آن است به نظر می ‌رسد که در صورت قلم‌خوردگی مذکور انتقال چک به دیگری جایز نباشد و چنانچه با وجود این، چک ظهرنویسی شده باشد مانند مورد بند ۳ ماده ۲۹۲ قانون مدنی نه به عنوان سند تجاری بلکه به عنوان سند عادی که به موجب قانون مدنی در آن انتقال طلب صورت گرفته معتبر خواهد بود»]۱۴[.

اکثریت قضات دادگستری تهران نیز در تاریخ ۶/۵/۱۳۷۹ اعلام داشته ‌اند: «چک سند تجاری بوده و ذاتا قابل نقل و انتقال می ‌باشد. چک به مانند اسکناس تحت مالکیت دارنده آن قرار گرفته و مالک می‌تواند هرگونه تصرف در مال خود نماید. مستنبط از مواد ۳ و ۱۱ قانون صدور چک و ۳۱۰ و ۳۱۲ قانون تجارت شخصیت دارنده چک دخالتی در مطالبه حق ناشی از آن ندارد چون دارنده می ‌تواند با ظهرنویسی چک را به دیگری منتقل نماید لذا و لو اینکه چک در وجه شخص معین صادر و منتقل گردد منتقل ‌الیه حق اقامه دعوای حقوقی و کیفری علیه صادرکننده را دارد. از سوی دیگر، اصل عدم توجه ایرادات به اشخاص ثالث ایجاب می‌کند که شرط مندرج در متن چک موثر فی ‌مابین صادرکننده و دارنده اولیه چک باشد و متوجه شخص ثالث (منتقل ‌الیه) نگردد». نظریه اقلیت نیز بدین شرح اعلام شده است: «به استناد ماده ۲۴۵ قانون تجارت، هرگاه صادرکننده، چک در وجه شخص معین صادر و با قلم گرفتن بر روی عبارت یا حواله کرد قصد دارد فقط وجه چک توسط دارنده معین وصول و دارنده نیز با پذیرش چک ( مقالات مرتبط با چک - سوالات مرتبط با چک ) بدین شکل با این امر موافقت نموده لذا باید مطابق آن عمل شود بنابراین دارنده چک از باب قاعده اقدام علیه خود نمی ‌تواند چک را با ظهرنویسی به دیگری انتقال دهد و با فرض انتقال، منتقل ‌الیه حق اقامه دعوای حقوقی و کیفری علیه صادر‌کننده را نخواهد داشت»]۱۵[.

اداره کل حقوقی و تدوین قوانین قوه قضائیه نیز در نظریه شماره ۶۷۵۹/۷ مورخ ۱۲/۱۰/۱۳۶۷ اعلام می‌ دارد: «نظر به اینکه اینکه صادرکننده چک با قلم زدن کلمه حواله ‌کرد در متن چک حق پشت ‌نویسی را از کسی که چک در وجهش صادر شده سلب کرده و دریافت ‌کننده هم با پذیرش چک بدین نحو با این امر موافقت نموده است چه علی ‌الظاهر شخصیت دریافت‌ کننده مطمح نظر صادرکننده بوده کما اینکه بانک محال ‌علیه بر این امر گواهی کرده است بنابراین دارنده فعلی چک از جمله دارندگان مذکور در قسمت اخیر ماده یک قانون صدور چک محسوب نمی ‌شود و در نتیجه حق مراجعه به بانک برای دریافت وجه چک و نیز حق اقامه دعوی کیفری نخواهد داشت»]۱۶[.

این اداره همچنین در نظریه جدیدتر خود به شماره ۷/۸۰۰۲ مورخ ۲۹/۱۱/۱۳۸۶ بر نظر سابق مزبور تاکید می‌نماید: «کسی که چک در وجـه وی صادر شده می ‌تواند با ظهرنویسی آن را به شخص دیگری واگذار نماید، به شرطی که صادرکننده حق انتقال چک را از وی سلب نکرده باشد (یعنی در متن چک روی کلمـه حواله کرد قلم نزده باشد) در این صورت دارنده چک با توجه به قسمت اخیر ماده ۲ قانون صدور چک، کسی است که چک به نام او ظهرنویسی شده و می ‌تواند جهت وصول آن به بانک مراجعه نماید، ولی اگر چنین چکی بدون ظهرنویسی در اختیار دیگری قرار گیرد و یا اینکه صادرکننده روی کلمه حواله کرد در متن چک را قلم زده و حق انتقال را از دارنده سلب نموده باشد، در صورت انتقال چک به دیگری، دارنده بعدی از جمله دارندگان مذکور در قسمت اخیر ماده۲ قانون صدور چک، محسوب نمی‌ گردد و در نتیجه حق مراجعه به بانک جهت وصول وجه چک را ندارد».

مسئولیت ظهرنویس در چک وعده دار - تمایز چک کیفری با چک حقوقی - اعتبار چک مشروط 

ج) دیدگاه بانک مرکزی

بانک مرکزی به موجب بخشنامه ۱۱۶۲۴۷/۸۹ مورخ ۳۱/۵/۱۳۸۹ خطاب به بانک ‌های دولتی و غیردولتی اعلام می ‌دارد: «احتراما به اطلاع می ‌رساند بنابر گزارش بازرسان این بانک، برخی شعب بانک ‌ها در موارد ارائه چک از سوی شخصی که چک به نفع وی ظهرنویسی گردیده است، در صورتی که مهر غیرقابل انتقال بر روی آن درج شده باشد، از پرداخت مبلغ چک به آورنده آن استنکاف می ‌نمایند و صرفا شخصی را که چک به نام وی صادر گردیده، محق برای وصول وجه چک می ‌دانند. با عنایت به مراتب فوق، خاطرنشان می ‌گردد بر اساس ماده ٣١٢ قانون تجارت و ماده ٢ قانون صدور چک، به صرف ظهرنویسی، چک انتقال می ‌یابد لذا درج مهر غیرقابل انتقال فاقد اعتبار بوده و نیز درج آن توسط برخی از بانک ‌ها بر روی اوراق چک فاقد جنبه قانونی و مقرراتی می ‌باشد». بنابراین عملا بانک ها نمی ‌توانند محدودیت انتقال چک را مورد توجه قرار داده و به آن ترتیب اثر دهند اما در صورتیکه پرونده ای در دادگاه تشکیل گردد، ممکن است قاضی رسیدگی کننده این شرط را مورد توجه قرار دهد.

۲: رویکرد لایحه قانون تجارت

ماده۷۲۳ لایحه که به موجب ماده ۷۹۲ در خصوص چک نیز لازم ‌الرعایه است، مقرر داشته است: «هرگاه انتقال برات با درج عباراتی مانند غیرقابل انتقال یا فقط قابل پرداخت در وجه شخص معین به صراحت منع شود، در صورتی که مشروط ‌علیه سند را به عنوان انتقال ظهرنویسی کند، شخصی که انتقال را منع کرده است می ‌تواند در مقابل منتقل ‌الیه و ایادی مابعد وی به ایرادات ناشی از رابطه مبنائی خود با مشروط ‌علیه استناد کند».

تاریخ در چک - چک بلامحل 

رویکرد لایحه قانون تجارت را می ‌توان تا حدودی هماهنگ با اسناد بین ‌المللی دانست زیرا امکان محدود ساختن انتقال تجاری چک از طریق ظهرنویسی را صریحا مقرر داشته است و می‌ تواند تعارضات موجود را از میان بردارد. اما در مقابل و بر خلاف اسناد بین ‌المللی، مواد لایحه در خصوص انتقال چک به صورت ساده (یعنی در قالب انتقال طلب مدنی همچون حواله) ساکت است. چنین سکوتی می تواند تعارض دیدگاه ها را همچنان به دنبال داشته باشد زیرا ممکن است گروهی از قضات انتقال چک ( مقالات مرتبط با چک - سوالات مرتبط با چک ) در قالب انتقال مدنی (یعنی انتقال طلب) را صحیح بدانند و در مقابل برخی دیگر چنین انتقالی را نیز ممنوع بدانند و ایراد شخصی که انتقال را منع کرده است در مقابل منتقل ‌الیه و ایادی مابعد وی بپذیرند.

منبع : رساله حقوق
بخش بسیاری از خدمات سایت وکالت آنلاین رایگان میباشد ولی شما میتوانید با اهداء کمک های مالی خود ما را در خدمت رسانی بهتر یاری نمایید.

موضوعات مرتبط

مطالب مرتبط

چک در چه صورت امانت محسوب می شود؟
در دسترس نبودن صادر کننده چک ، مانع پیگیری قانونی آن نیست
آخرین وضعیت لایحه قانون تجارت
مسئولیت امضا کنندگان چک در قانون
چگونه به دعاوی چک رسیدگی می شود؟
آیا امکان پرداخت بخشی از مبلغ چک در صورت کسر موجودی وجود دارد ؟
10 نکته کاربردی در مورد چک که باید بدانید
سرنوشت چک پس از فوت صاحب چک چه می شود؟
متن نهایی لایحه چک در وبگاه معاونت حقوقی بروزرسانی شده ، از نظرات مفید کاربران استقبال می کنیم
درصورت کسر موجودی ، دارنده چک می تواند کل موجودی حساب را از بانک دریافت کند و برای بقیه مبلغ گواهی عدم پرداخت بگیرد

دیدگاه های شما

نام :
پست الکترونیکی :
وب سایت :
نظر :
اختصاصی برای مدیر سایت ( درصورت انتخاب این گزینه نظر شما در وب سایت دیده نخواهد شد )
 
لطفا از ارسال سوالات حقوقی در این صفحه خودداری نمائید . به سوالات حقوقی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
 
 
کد امنیتی :
 
نسخه چاپی ارسال به دوستان

مشاوره تلفنی با وکیل 09128304909

 
منشور حقوق شهروندی به هیچ وجه از غرب اقتباس نشده است ، دروغ و ریا جای خود را به انصاف و مروت دهد نحوه مطالبه مهریه و جهیزیه پس از فوت زوج گرانفروشی رکوددار از تخلفات صنفی است ، تشکیل 64 پرونده تخلفاتی در طرح ضیافت 51 ماده برای ثبت علائم تجاری استخدام های گسترده در شهرداری تهران از نگاه کارشناسان قیم چه ویژگی هایی باید داشته باشد؟ ابطال بخشی از ماده 75 آیین نامه لایحه قانونی استقلال وکلای دادگستری مصوب 1334 روحیه سازش در میان مردم خراسان شمالی کاهش یافته است سن مصرف مشروبات الکلی در اردبیل به 18 سال رسیده است توقف خودرو از سوی ماموران پلیس رامور بدون احراز تخلف ممنوع شد کاهش جرائم خشن و نزاع دسته جمعی ددر کهگیلویه و بویراحمد هر زمان ظرفیت وکالت بالا رفت ، افراد غیربومی به سمت کرمان آمدند چه انتظاراتی از دستگاه قضایی دارید ؟ رای شماره 82 هیات عمومی دیوان عدالت اداری موضوع: ابطال مصوبه شماره ک42484ت/11018 -1388/5/37 وزیران عضو کارگروه تبرئه متهم با امتناع شاکی از اتیان سوگند کمک 140میلیونی تبعه یک کشور عربی به ستاد دیه آنچه درباره شرایط اعطای آزادی مشروط باید بدانیم 75 درصد پرونده های مسن تعیین تکلیف شد ضمانت اجرای استنکاف از اجرای آرای دیوان عدالت اداری در اعماق زمین به دنبال نان