بانک اطلاعات وکلا وکیل وکیل پایه یک دادگستری وکیل دادگستری وکیل با سابقه موسسات حقوقی کارشناس دادگستری دفاتر اسناد رسمی
فاطمه موذن
آدرس : تهران - انتهای حکیم غرب بلوار جوانمردان (تعاون) پلاک 18 ساخنمان نوبهار ط 6 واحد 19
تلفن تماس : 02144172650 - 09123255200
وب سایت فاطمه موذن وكيل پايه يك دادگستري و مشاور حقوقي کانون وکلای دادگستری مرکز
علی جاوید
آدرس : تبریز ، 17 شهریور جدید ،جنب بانک ملی ، ساختمان ایران ، واحد A14
تلفن تماس : 04135572731 - 09141193504
وب سایت علی جاوید وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری آذربایجان شرقی و عضو هیئت علمی دانشگاه
طیبه برزگر
آدرس : تهران - فلکه دوم صادقیه- ایتدای خیابان آیت الله کاشانی -بعد از بانک مسکن - پلاک 80-طبقه 3 واحد سوم
تلفن تماس : - 09122249601
وب سایت طیبه برزگر وكيل پايه يك دادگستري و مشاور حقوقي کانون وکلای دادگستری مرکز ،با بیش از 10 سال سابقه کار و وکیل بانکها و موسسات مالی و اعتباری و وکیل شرکتهای خصوصی
فاطمه قنبری
آدرس : کرج - میدان آزادگان - ابتدای 45 متری کاج عظیمیه - بعد از بانک مسکن - ساختمان البرز - طبقه 2 واحد 8
وب سایت فاطمه قنبری وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری البرز
سرور ثانی نژاد
آدرس : تهران، خیابان پاسداران، خیابان عابدینی زاده (بین بهارستان 5 و 6)، پلاک 34، طبقه همکف
تلفن تماس : 22779314 - 09124357415
وب سایت سرور ثانی نژاد وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز
موسسه حقوقی پیمانکار کارفرمای یعقوبی
آدرس : بلوار کشاورز -اول فلسطین جنوبی-کوچه شهید امیر حسین ذاکری-بن بست اول پلاک 1 واحد 10
وب سایت موسسه حقوقی پیمانکار کارفرمای یعقوبی با مدیریت علیرضا یعقوبی وکیل پایه یک دادگستری
احسان عابدین
آدرس : تهران، خیابان پاسداران، خیابان عابدینی زاده (بین بهارستان 5 و 6)، پلاک 34، طبقه همکف
تلفن تماس : 22779314 - 09123956043
وب سایت احسان عابدین وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز
محمد رضا مهرجو
آدرس : تهران سید خندان ابتدای خیابان دبستان کوچه شهید صفا فردوسی بلاک 24واحد 10
تلفن تماس : 02188463970 - 09123347471
وب سایت محمد رضا مهرجو وكيل پايه يك دادگستري و مشاور حقوقي کانون وکلای دادگستری مرکز و دانشجوی دکتری حقوق خصوصی
مرتضی دستوری
آدرس : تهران-فلکه دوم صادقیه،بلوار آیت الله کاشانی-ایستگاه مهران ساختمان آرمیتا - پلاک77-طبقه اول-واحد8
تلفن تماس : 44007642 -44049071 - 09122546782
وب سایت مرتضی دستوری وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری و کارشناس ارشد حقوق تجارت بین الملل
مطالب پربازدید
جدیدترین مطالب
 

محدودیت انتقال تجاری چک با قید بدون حواله کرد

ارسال شده توسط : پرتال اطلاع رساني وكالت آن لاين در تاریخ : 01-04-1393
نسخه چاپی ارسال به دوستان

مشاوره تلفنی با وکیل 09128304909

بخش بسیاری از خدمات سایت وکالت آنلاین رایگان میباشد ولی شما میتوانید با اهداء کمک های مالی خود ما را در خدمت رسانی بهتر یاری نمایید.
محدودیت انتقال تجاری چک با قید بدون حواله کرد

مباحث اسناد تجاری در قانون تجارت مصوب ۱۳۱۰ با ابهامات بسیاری رو به ‌روست برای مثال فارغ از اصول حاکم بر اسناد تجاری همچون اصل عدم استماع ایرادات (و استثنائات آن)، حتی مسئولیت صادرکنندگان مشترک سند تجاری نیز از حیث تضامنی یا نسبی بودن نامشخص است.

 دادگاه صالح در شکایت از چک برگشتی -  امید تازه در دل طلبکاران چک - چگونگی وصول چک برگشتی - شکایت از چک برگشتی کی و به کجا ؟ - لایحه دفاعیه در خصوص دعوای مطالبه وجه چک - چگونگی وصول چک برگشتی - پیگیری کیفری چک پرداخت نشدنی -  آشنائی با چک 

در این میان امکان محدود ساختن قابلیت انتقال تجاری چک ( مقالات مرتبط با چک - سوالات مرتبط با چک ) (از طریق خط زدن کلمه «حواله کرد» یا درج مهر «غیرقابل انتقال» و مانند آن) نیز از جمله مباحثی است که علی رغم کاربرد حیاتی آن در روابط تجاری، دارای تکلیف مشخصی در قانون تجارت نیست. در مقابل لایحه قانون تجارت (که مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۱۷ فروردین ۱۳۹۳، با اجرای آزمایشی آن به مدت چهار سال موافقت نمود و این لایحه اکنون مراحل بررسی در شورای نگهبان را طی می کند) حاوی حکم مشخصی در این رابطه است.

عهدنامه قانون متحدالشکل ژنو در خصوص چک ۱۹۳۱]۲[ در ماده ۱۴ خود بیان می ‌دارد: «چک در وجه شخص معین، که در آن عبارت “بدون حواله کرد” یا هر عبارت معادل درج شده است، تنها به شکل و با آثار یک انتقال ساده قابل واگذاری است»]۳[. عهدنامه قانون متحدالشکل ژنو در خصوص برات و سفته ۱۹۳۰]۴[ در ماده ۱۱]۵[ و نیز عهدنامه سازمان ملل متحد در خصوص برات بین‌ المللی و سفته بین‌المللی ۱۹۸۸]۶[ (که تاکنون لازم ‌الاجرا نشده است) در ماده (۱)۱۷ حاوی حکم مشابهی هستند]۷[.

توسعه صلاحیت کیفری در رسیدگی به جرم چک بلامحل - دادخواست مطالبه وجه چک و خسارات و بدوا درخواست صدور قرار تامین خواسته - سریع ترین روش مطالبه وجه چک 

۱: سکوت قانون تجارت و ایجاد تعارض

الف) تعارض آرای قضایی

سکوت قانون تجارت منجر به ایجاد تعارض عمیقی میان آرای قضایی صادره شده است به نحوی که در برخی از موارد محدود کردن قابلیت انتقال چک پذیرفته و در برخی دیگر فاقد اثر شناخته شده است. برای مثال می‌توان به آرای شعبه ۲۸ دادگاه تجدیدنظر استان تهران اشاره نمود که مقرر داشته: «با توجه به متن چک که حواله کرد خط خورده است از نظر مقررات قانون تجارت قابل انتقال با ظهرنویسی نمی ‌باشد»]۸[ و همچنین در رأی دیگر بیان گردیده چکی که «در آن کلمه حواله‌ کرد خط خورده شده است یعنی دارنده حق انتقال آن را ندارد بنابراین با انتقال این سند قانون تجارت بر آن حاکمیت نداشته و نمی ‌توان به اصل استقلال امضائات استناد نمود بلکه قانون مدنی بر آن حاکم است یعنی مقررات مربوط به انتقال طلب در آن جاری است»]۹[. شعبه ۱۳ دادگاه تجدیدنظر استان تهران نیز با نقض رأی دادگاه بدوی مقرر نموده: «با خط زدن عبارت یا به حواله کرد بپردازید، حق ظهرنویسی از نامبرده سلب گردیده تجدیدنظرخوانده استحقاق مطالبه وجه آن را نداشته»]۱۰[.

در مقابل، شعب دیگر دادگاه تجدیدنظر استان تهران رویه مخالفی را اتخاذ نموده‌اند. برای مثال شعبه ۱۰ دادگاه مزبور بیان داشته است: «صراحت قانونی بر منع انتقال چکی که کلمه به حواله کرد آن خط خورده است وجود ندارد»]۱۱[؛ همچنین شعبه ۸ نیز در رابطه با چک ( مقالات مرتبط با چک - سوالات مرتبط با چک ) موضوع دعوی بدون توجه به محدودیت انتقال چک و آثار آن بیان داشته است: «صرف نظر از اینکه حواله کرد آن خط خورده مطابق قانون تجارت تنها با ظهرنویسی قابل انتقال به دیگری است»]۱۲[.

معاونت آموزشی قوه قضاییه متعاقبا در سال ۱۳۸۹ ضمن اعلام تعارض موجود در آرای قضایی در خصوص آثار خط زدن عبارت حواله کرد، تقاضای صدور رأی وحدت رویه از هیأت عمومی دیوان عالی کشور را تقاضا می‌کند، با این وجود این موضوع تاکنون در هیأت مزبور مطرح نشده است. در بخشی از این گزارش آمده است]۱۳[: دادستان محترم کل کشور، با احترام به استحضار می ‌رساند در خصوص استنباط از قانون به ۱۱ مورد آرای متهافت از شعب مختلف دادگاه در بخش بررسی آرا برخورد نمودیم که گزارش آن جهت طرح در هیئت عمومی دیوان ‌عالی کشور تقدیم می ‌گردد: ]…[ هـ: خط‌ خوردن عبارت حواله‌ کرد مانع انتقال چک از طریق ظهرنویسی است: چکی که عبارت (حواله کرد) آن خط خورده است از طریق ظهرنویسی قابل انتقال می ‌باشد یا خیر؟ ۱- رای شماره ۱۸۱۱-۴/۱۲/۱۳۷۹ شعبه ۵۰۵ دادگاه عمومی تهران دایر بر محکومیت کیفری صادرکننده چکی که عبارت حواله‌کرد آن خط خورده است صادر و به دنبال تجدیدنظرخواهی محکوم‌ علیه، شعبه ۱۴ دادگاه تجدیدنظر استان تهران با اعلام اینکه خط خوردن عبارت حواله ‌کرد، مانع از انتقال چک از طریق ظهرنویسی نمی ‌باشد طبق رای شماره ۱۲۳۶-۱۹/۸/۱۳۸۲ تجدیدنظرخواهی را مردود اعلام نموده است. ۲- طبق رای شماره ۱۵۹۹-۱۵۹۸ مورخه ۲۲/۷/۱۳۸۱ شعبه ۱۱۱۳ دادگاه عمومی تهران حکم بر محکومیت صادرکننده چکی که عبارت حواله ‌کرد آن خط خورده است صادر گردیده و با تجدیدنظرخواهی انجام شده شعبه ۲۸ دادگاه تجدیدنظر استان تهران طبق دادنامه شماره ۴۹۰-۲۲/۸/۱۳۸۱ و به اعتبار اینکه با خط خوردن عبارت حواله ‌کرد چک قابل انتقال نیست دعوی دارنده چک را به علت نداشتن سمت مردود اعلام نموده است. ۳- طبق رای شماره ۳۶۸۴-۲/۱۱/۱۳۸۱ شعبه ۹۰۷ دادگاه عمومی تهران دعوی دارنده چک از این جهت به عبارت حواله ‌کرد آن خط خورده است رد شده و با تجدیدنظرخواهی انجام شده شعبه ۲۸ دادگاه تجدیدنظر استان تهران با استدلال اینکه با خط خوردن عبارت حواله ‌کرد، چک قابل انتقال نیست رای بدوی را تایید نموده است.

 راه هایی برای در امان ماندن از جعل چک - آشنایی با قانون چک - جنبه کیفری و مجازات صدور چک بلامحل 

ب) تعارض دیدگاه‌ های قضایی

اکثریت قضات دادگاه‌ های حقوقی در نظریه مورخ ۱۹/۸/۱۳۶۷ اظهار داشته ‌اند: «نظر به ماده ۳۱۲ قانون تجارت که مفید جواز انتقال هر نوع چک به صرف امضاء است، قلم‌ خوردگی عبارت حواله کرد در متن چک، مانع واگذاری آن از طریق ظهرنویسی نیست و رویه بانک ‌ها مسقط حق قانونی دارنده چک نمی ‌شود». در مقابل اقلیت گروه مزبور اعلام کرده ‌اند: «با توجه به سکوت قانون تجارت ایران نسبت به مورد و اینکه به موجب قانون تجارت فرانسه و کنوانسیون متحدالشکل ‌سازی اسناد تجاری ژنو قلم‌ خوردگی روی عبارت حواله کرد در چک مانع واگذاری آن است به نظر می ‌رسد که در صورت قلم‌خوردگی مذکور انتقال چک به دیگری جایز نباشد و چنانچه با وجود این، چک ظهرنویسی شده باشد مانند مورد بند ۳ ماده ۲۹۲ قانون مدنی نه به عنوان سند تجاری بلکه به عنوان سند عادی که به موجب قانون مدنی در آن انتقال طلب صورت گرفته معتبر خواهد بود»]۱۴[.

اکثریت قضات دادگستری تهران نیز در تاریخ ۶/۵/۱۳۷۹ اعلام داشته ‌اند: «چک سند تجاری بوده و ذاتا قابل نقل و انتقال می ‌باشد. چک به مانند اسکناس تحت مالکیت دارنده آن قرار گرفته و مالک می‌تواند هرگونه تصرف در مال خود نماید. مستنبط از مواد ۳ و ۱۱ قانون صدور چک و ۳۱۰ و ۳۱۲ قانون تجارت شخصیت دارنده چک دخالتی در مطالبه حق ناشی از آن ندارد چون دارنده می ‌تواند با ظهرنویسی چک را به دیگری منتقل نماید لذا و لو اینکه چک در وجه شخص معین صادر و منتقل گردد منتقل ‌الیه حق اقامه دعوای حقوقی و کیفری علیه صادرکننده را دارد. از سوی دیگر، اصل عدم توجه ایرادات به اشخاص ثالث ایجاب می‌کند که شرط مندرج در متن چک موثر فی ‌مابین صادرکننده و دارنده اولیه چک باشد و متوجه شخص ثالث (منتقل ‌الیه) نگردد». نظریه اقلیت نیز بدین شرح اعلام شده است: «به استناد ماده ۲۴۵ قانون تجارت، هرگاه صادرکننده، چک در وجه شخص معین صادر و با قلم گرفتن بر روی عبارت یا حواله کرد قصد دارد فقط وجه چک توسط دارنده معین وصول و دارنده نیز با پذیرش چک ( مقالات مرتبط با چک - سوالات مرتبط با چک ) بدین شکل با این امر موافقت نموده لذا باید مطابق آن عمل شود بنابراین دارنده چک از باب قاعده اقدام علیه خود نمی ‌تواند چک را با ظهرنویسی به دیگری انتقال دهد و با فرض انتقال، منتقل ‌الیه حق اقامه دعوای حقوقی و کیفری علیه صادر‌کننده را نخواهد داشت»]۱۵[.

اداره کل حقوقی و تدوین قوانین قوه قضائیه نیز در نظریه شماره ۶۷۵۹/۷ مورخ ۱۲/۱۰/۱۳۶۷ اعلام می‌ دارد: «نظر به اینکه اینکه صادرکننده چک با قلم زدن کلمه حواله ‌کرد در متن چک حق پشت ‌نویسی را از کسی که چک در وجهش صادر شده سلب کرده و دریافت ‌کننده هم با پذیرش چک بدین نحو با این امر موافقت نموده است چه علی ‌الظاهر شخصیت دریافت‌ کننده مطمح نظر صادرکننده بوده کما اینکه بانک محال ‌علیه بر این امر گواهی کرده است بنابراین دارنده فعلی چک از جمله دارندگان مذکور در قسمت اخیر ماده یک قانون صدور چک محسوب نمی ‌شود و در نتیجه حق مراجعه به بانک برای دریافت وجه چک و نیز حق اقامه دعوی کیفری نخواهد داشت»]۱۶[.

این اداره همچنین در نظریه جدیدتر خود به شماره ۷/۸۰۰۲ مورخ ۲۹/۱۱/۱۳۸۶ بر نظر سابق مزبور تاکید می‌نماید: «کسی که چک در وجـه وی صادر شده می ‌تواند با ظهرنویسی آن را به شخص دیگری واگذار نماید، به شرطی که صادرکننده حق انتقال چک را از وی سلب نکرده باشد (یعنی در متن چک روی کلمـه حواله کرد قلم نزده باشد) در این صورت دارنده چک با توجه به قسمت اخیر ماده ۲ قانون صدور چک، کسی است که چک به نام او ظهرنویسی شده و می ‌تواند جهت وصول آن به بانک مراجعه نماید، ولی اگر چنین چکی بدون ظهرنویسی در اختیار دیگری قرار گیرد و یا اینکه صادرکننده روی کلمه حواله کرد در متن چک را قلم زده و حق انتقال را از دارنده سلب نموده باشد، در صورت انتقال چک به دیگری، دارنده بعدی از جمله دارندگان مذکور در قسمت اخیر ماده۲ قانون صدور چک، محسوب نمی‌ گردد و در نتیجه حق مراجعه به بانک جهت وصول وجه چک را ندارد».

مسئولیت ظهرنویس در چک وعده دار - تمایز چک کیفری با چک حقوقی - اعتبار چک مشروط 

ج) دیدگاه بانک مرکزی

بانک مرکزی به موجب بخشنامه ۱۱۶۲۴۷/۸۹ مورخ ۳۱/۵/۱۳۸۹ خطاب به بانک ‌های دولتی و غیردولتی اعلام می ‌دارد: «احتراما به اطلاع می ‌رساند بنابر گزارش بازرسان این بانک، برخی شعب بانک ‌ها در موارد ارائه چک از سوی شخصی که چک به نفع وی ظهرنویسی گردیده است، در صورتی که مهر غیرقابل انتقال بر روی آن درج شده باشد، از پرداخت مبلغ چک به آورنده آن استنکاف می ‌نمایند و صرفا شخصی را که چک به نام وی صادر گردیده، محق برای وصول وجه چک می ‌دانند. با عنایت به مراتب فوق، خاطرنشان می ‌گردد بر اساس ماده ٣١٢ قانون تجارت و ماده ٢ قانون صدور چک، به صرف ظهرنویسی، چک انتقال می ‌یابد لذا درج مهر غیرقابل انتقال فاقد اعتبار بوده و نیز درج آن توسط برخی از بانک ‌ها بر روی اوراق چک فاقد جنبه قانونی و مقرراتی می ‌باشد». بنابراین عملا بانک ها نمی ‌توانند محدودیت انتقال چک را مورد توجه قرار داده و به آن ترتیب اثر دهند اما در صورتیکه پرونده ای در دادگاه تشکیل گردد، ممکن است قاضی رسیدگی کننده این شرط را مورد توجه قرار دهد.

۲: رویکرد لایحه قانون تجارت

ماده۷۲۳ لایحه که به موجب ماده ۷۹۲ در خصوص چک نیز لازم ‌الرعایه است، مقرر داشته است: «هرگاه انتقال برات با درج عباراتی مانند غیرقابل انتقال یا فقط قابل پرداخت در وجه شخص معین به صراحت منع شود، در صورتی که مشروط ‌علیه سند را به عنوان انتقال ظهرنویسی کند، شخصی که انتقال را منع کرده است می ‌تواند در مقابل منتقل ‌الیه و ایادی مابعد وی به ایرادات ناشی از رابطه مبنائی خود با مشروط ‌علیه استناد کند».

تاریخ در چک - چک بلامحل 

رویکرد لایحه قانون تجارت را می ‌توان تا حدودی هماهنگ با اسناد بین ‌المللی دانست زیرا امکان محدود ساختن انتقال تجاری چک از طریق ظهرنویسی را صریحا مقرر داشته است و می‌ تواند تعارضات موجود را از میان بردارد. اما در مقابل و بر خلاف اسناد بین ‌المللی، مواد لایحه در خصوص انتقال چک به صورت ساده (یعنی در قالب انتقال طلب مدنی همچون حواله) ساکت است. چنین سکوتی می تواند تعارض دیدگاه ها را همچنان به دنبال داشته باشد زیرا ممکن است گروهی از قضات انتقال چک ( مقالات مرتبط با چک - سوالات مرتبط با چک ) در قالب انتقال مدنی (یعنی انتقال طلب) را صحیح بدانند و در مقابل برخی دیگر چنین انتقالی را نیز ممنوع بدانند و ایراد شخصی که انتقال را منع کرده است در مقابل منتقل ‌الیه و ایادی مابعد وی بپذیرند.

منبع : رساله حقوق
بخش بسیاری از خدمات سایت وکالت آنلاین رایگان میباشد ولی شما میتوانید با اهداء کمک های مالی خود ما را در خدمت رسانی بهتر یاری نمایید.

موضوعات مرتبط

مطالب مرتبط

متن نهایی لایحه چک در وبگاه معاونت حقوقی بروزرسانی شده ، از نظرات مفید کاربران استقبال می کنیم
چکی که بحساب بگذارید ، در صورت برگشت خوردن ، کیفری نخواهد شد
درصورت کسر موجودی ، دارنده چک می تواند کل موجودی حساب را از بانک دریافت کند و برای بقیه مبلغ گواهی عدم پرداخت بگیرد
مسئولیت ظهرنویسان و ضامنان در چک
افراد برای ضمانت دریافت طلب خود به جای سفته ، چک دریافت کنند
قانون صدور چک نیاز به بازنگری دارد
شکایت به دلیل حقوقی بودن چک ، در چه صورت پیگرد کیفری ندارد؟
چک برگشتی، پس از انتقال به غیر، قابلیت پیگیری کیفری ندارد
چک در چه صورتی غیر کیفری می شود؟
از ظهرنویسی چک چه می دانید؟

دیدگاه های شما

نام :
پست الکترونیکی :
وب سایت :
نظر :
اختصاصی برای مدیر سایت ( درصورت انتخاب این گزینه نظر شما در وب سایت دیده نخواهد شد )
 
لطفا از ارسال سوالات حقوقی در این صفحه خودداری نمائید . به سوالات حقوقی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
 
 
کد امنیتی :
 
نسخه چاپی ارسال به دوستان

مشاوره تلفنی با وکیل 09128304909

 
مرگ 120نفر براثرمسمومیت با قرص برنج آنچه در مورد نحوه شکایت از سرقت موبایل باید بدانید چرا پسران مجرد با زنان مطلقه ، ازدواج می کنند؟! تعرفه جدید حق الوکاله وکلا تدوین شد قفل سرقفلی مردم تغییر کاربری اراضی کشاورزی را به سامانه 131 اطلاع دهند صدور 8000 دادنامه بازنشستگان علیه صندوق بازنشستگی در دولت دهم وارثان خوبی برای استقلال کانون وکلا نبودیم خبرهای خوش از جریمه ریالی سربازی در سال آینده هشدار دادستان به مشاورین املاک پیام تبریک کانون وکلای دادگستری مرکز به مناسبت روز وکیل مدافع وکیل استقلال می خواهد با اصلاح قانون سرقفلی نیمی از دعاوی اصناف برطرف می شود وظایف و صلاحیت های سازمان تعزیرات حکومتی چیست؟ محدوده تردد خودروهای پلاک منطقه آزاد کجاست ؟ توقف اجرای هشت حکم قصاص از ابتدای سال 95 با گذشت اولیای دم شهروندان مراقب باشند در حراج های اینترنتی نوروزی در دام کلاهبرداران نیفتند آزادی های فردی در منشور از تعرض مصون است وکلا با تکیه بر شرف انسانی از موضع حق دفاع می کنند وجود کانون وکلای وابسته در شان جمهوری اسلامی نیست