محسن موسوی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز
مریم میراحمدی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری منطقه اصفهان
طیبه برزگر وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز ،با بیش از 10 سال سابقه کار و وکیل بانکها و موسسات مالی و اعتباری و وکیل شرکتهای خصوصی
رضا خوشیاران وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی قوه قضائیه
پونه سالارکیا وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز
وحید رجا وکیل پایه یک  دادگستری و مشاور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز
دکتر سهیل طاهری وکیل پایه یک دادگستری عضو کانون وکلای دادگستری مرکز  و استاد دانشگاه
موسسه حقوقی کامران میرزایی و همکاران (موسسه حقوقی حامیان عدالت مطلق)

جهت مشاوره تلفنی با وکیل با شماره09128304909 در تماس باشید.

امید تازه در دل طلبکاران چک

ارسالی توسط حمیده رزمی وکیل پایه یک دادگستری
امید تازه در دل طلبکاران چک

امید تازه در دل طلبکاران چک

امکان برداشت مبلغ چک از حساب‌های دیگر صادرکننده چک برگشتی فراهم شد

گروه حقوقی

چک سندی است که به دلیلی برخورداری از امتیازات ویژه‌، بیشتر از سفته و برات در کشور ما رواج یافته است؛ شاید به همین دلیل است که دعاوی چک نیز به همین نسبت در کشور بیشتر از باقی اسناد تجاری در دادگاه‌ها مطرح می‌شود. اما هر روز در همین زمینه قوانینی بروز‌تر برای کاهش این دعاوی و رسیدن به حق طلبکار وضع می‌شود. اخیرا آیین‌نامه‌ای از سوی بانک مرکزی برای پرداخت طلب طلبکاران از دیگر حساب‌های فرد بدهکار وضع و این موضوع در قانون تجارت جدیدی نیز مواد ویژه‌ای را به خود اختصاص داده است. در این گزارش سعی می‌شود ضمن نگاهی اجمالی به راه‌ها و دستوالعمل‌های جدیدی برای کاهش دعاوی چک به این قانون جدیدی نیز پرداخته شود و نظر کارشناسان حقوقی را در این زمینه انعکاس یابد.
 
آغاز سال 1391 با یک خبر خوش برای طلبکاران چک ابتدای سال بود که دستوالعمل جدیدی با هدف کاهش دعاوی چک از سوی بانک مرکزی ابلاغ شد، بر اساس «دستورالعمل جدید حساب جاری» در بانک مرکزی نحوه صدور و استفاده از دسته‌چک سختگیرانه‌تر خواهد شد؛ چندی پیش مدیرکل مقررات و مجوزهای بانکی بانک مرکزی اعلام کرد که با هدف کاهش حجم چک‌های برگشتی دستورالعمل جدید صادر شده شده است که در آن تلاش شده که جنبه‌های بازدارنده این جرم افزایش یابد. از جمله این محرومیت‌ها می‌توان به ممنوعیت تمامی بانک‌ها از اعطای هرگونه تسهیلات اعم از ریالی و ارزی، افتتاح هرگونه حساب سپرده جدید اعم از قرض‌الحسنه و سرمایه‌گذاری، ارائه دسته چک، گشایش اعتبار اسنادی و صدور ضمانت‌ها و ارائه خدمات بانکداری الکترونیکی و تمدید آنها اشاره کرد. لازم به ذکر است که از نکات قابل‌ تامل در دستورالعمل جدید، ممنوعیت ارائه دسته‌چک به افرادی است که اقدام به پرداخت اقساط تسهیلات خود نکرده‌اند.
 

زمان رفع سوء اثر چک برگشتی

جدیدترین جزئیات از ابلاغیه بانک مرکزی در مورد قانون جدید ناظر بر چک‌ها نشان‌دهنده تغییراتی اساسی در این قانون است که به نظر می‌رسد با هدف سخت‌گیرانه‌تر شدن صدور و استفاده از چک در نظر گرفته شده‌اند. این راه نیز خود یکی از راه‌حل‌های کاهش دعاوی چک نام‌گرفته است که در دستوالعمل بانک مرکزی گنجانده شده است.
بر اساس داده‌ها و آمار بانک مرکزی از اسناد تجاری برگشت خورده در نظام بانکی کشور در سال‌های اخیر مشاهده می‌شود میزان و مبلغ کل چک‌های برگشتی در این دوره رو به افزایش بوده است. بر این اساس، هفت ساله شدن رفع سوءاثر چک برگشتی از مهم‌ترین این تغییرات برای کاهش دعاوی چک برگزیده و ابلاغ شد. بر این اساس، اطلاعات مربوط به هر برگه چک برگشتی در صورتی که صاحب چک مراحل رفع سوءاثر را انجام ندهد تا هفت سال‌ در سامانه اطلاعاتی بانک مرکزی باقی خواهد ماند. این در حالی است که این مدت در قانون قبل برای هر فقره چک برگشتی تنها 6 ماه بود. اما شاید به جز این آیین‌نامه‌ که در بهار امسال تصویب شد مهم‌ترین کار می‌‌تواند قانونی باشد که در آیین‌نامه جدیدی بانک مرکزی و قانون تجارت که هر دو امسال تصویب شدند اشاره کرد، این قانون عنوان می‌کند که در صورت اینکه فرد در حساب جاری خود پول کافی برای پرداخت مبلغ چک را نداشت، بانک مرکزی دیگر حساب‌های او در بانک‌های دیگر را می‌تواند مسدود کند و مبلغ چک را از آن حساب‌ها پرداخت کند. اما باید دید کارشناسان در این خصوص چه نظری دارند.

مسدود شدن حساب‌های بانک دولتی و خصوصی متشاکی

قانون تجارت و البته آیین‌نامه بانک مرکزی درباره وصول مبلغ چک از دیگر حساب‌های دارنده حساب جاری بحث‌هایی را مطرح کرده‌اند. رییس مرکز جذب قضات قوه‌قضاییه، با اشاره به این مطلب به حمایت می‌گوید که این موضوع در قانون تجارت جدید که سال گذشته در مجلس هشتم مصوب شد نیز وجود دارد. البته اخیرا بانک مرکزی آیین‌نامه‌ای انتشار داده که همین مضمون را دارد.
دکتر علیرضا عالی‌پناه ادامه می‌دهد: البته آنچه که در قانون تجارت جدید آورده شده این است که در صورت پاس نشدن چک از حساب فرد نامه‌ای به بانک مرکزی ارسال و تمامی حساب‌های بانک‌ی فرد در هر بانک دولتی و خصوصی مسدود و هزینه طلب در صورت وجود اعتبار در حساب‌های بانکی دیگر وی، به فرد طلبکار اعطا شود.
وی با اشاره به تفاوت موجود در نحوه وصول طلب طلبکار با این شیوه در قانون تجارت و آیین‌نامه بانک مرکزی به این نکته می‌گوید: ظاهرا آیین‌نامه بانک مرکزی تنها در مورد یک بانک قرار است اجرایی شود، در حالی که قانون تجارت همه حساب‌های به ‌نام فرد در تمامی بانک‌های کشور اعم از دولتی و خصوصی را مورد توجه و پوشش خود قرار داده است.
رییس مرکز جذب قضات قوه‌قضاییه می‌افزاید که در این شیوه پس از درخواست شکایت فرد شاکی، دادگاه نامه‌ای را به بانک مرکزی ارسال و از این بانک می‌خواهد تمامی حساب‌هایی را که به نام فرد متشاکی در سیستم بانک‌های دولتی و خصوصی ثبت شده است مسدود کنند.

قانون لازم‌الاجرا است

در زمینه پرداخت مبلغ چک از دیگر حساب‌‌های فردی که چک وی در حساب اصلی نقد نمی‌شود، لایحه‌ای در مجلس پیشنهاد کرده‌اند که البته هنوز تصویب نشده است.
یک وکیل دادگستری با اشاره به این نکته به حمایت می‌گویند: یک اشکال وارد به این ماجرا این است که باید کلا جنبه کیفری چک حل شود اما در لایحه جنبه کیفری چک همچنان باقی است.
دکتر سهیل طاهری ادامه می‌‌دهد: اما با همه اینها در لایحه امتیازاتی گذاشته شده است، اما این قوانین به نظر می‌رسد که جامعیت لازم را ندارد. هنوز هم گفته می‌شود که صدور چک بلامحل جرم است در حالی که باید مانند سفته و برات که بی‌ضمانت اولیه صادر می‌شود،جرم نبوده و چک بی‌محل هم نباید جرم باشد.


طاهری ضمن اشاره به این نکته که باید امتیازات اضافه چک نسبت به برات و سفته حذف شود، معتقد است که باید کاری کرد که کم‌کم مردم به سمت برات و سفته متمایل شده و برای پرداخت‌های بلند مدت خود از این اسناد تجاری استفاده کنند، چرا که افراد باید طبق قانون برای خرید‌های مدت‌دار خود از این دو امتیاز به جای چک استفاده کنند.
این وکیل دادگستری این نکته را هم یادآور می‌شود که اگر قانون تصویب شود که مبلغ چک از دیگر حساب‌های فرد هم قابل برداشت باشد، به دلیلی لازم‌الاجرا بودن قانون مشکل حقوقی در این مسیر به وجود نخواهد آمد و این اقدام با موانع حقوقی روبه‌رو نخواهد بود.


در عین حال وی این نکته را نیز عنوان می‌کند که من فکر می‌کنم با این کار هم، تنها مشکل یک یا دو درصد از چک‌های برگشتی حل شود، چرا که معمولا فردی که نتوانسته حساب اصلی چک خود را پر اعتبار کند در حساب‌های دیگر خود نیز پولی نخواهد داشت.
این عضو هیئت علمی دانشگاه در پایان به قوانینی دیگر کشورهای جهان در این زمینه اشاره کرده و خاطرنشان می‌کند: در کشورهای دیگر برای استفاده از معاملات به روز از کارت اعتباری استفاده می‌شود و به دلیل حساب و کتاب‌های دقیق بانک با در نظر گرفتن توان مالی فرد، برای متقاضی، کارت اعتباری صادر می‌کند و اگر کارت اعتباری در زمان مقرر اعتبار لازم را نیابد، فرد به زندان نمی‌افتد. ولی به نوعی از زندگی ساقط می‌شود و برای جریمه تا چند سال به او کارت اعتباری تعلق نگرفته و امکان استفاده از کارت اعتباری را ندارد و به این شیوه، زندگی او قطعا بهم خواهد ریخت. این اقدام در کشورهای توسعه یافته جواب می‌دهد، چرا که آنجا شفافیت اطلاعات فردی بسیار بیشتر از کشور ما است.

صدور اجازه برداشت از حساب متقاضی چک

حتما باید در زمان باز کردن حساب جاری برای مشتری بانک، در قرارداد وی با بانک بندی وجود داشته باشد که امکان برداشت از دیگر حساب‌های فرد را بدهد.
استاد دانشگاه آزاد ورامین، با اشاره به این نکته به حمایت می‌گوید که برای برداشت از حساب‌های شخصی دیگر افراد به منظور پر کردن اعتبار چک مجری باید از دارنده حساب رضایت گرفت که در صورت پاس نشدن چک بتواند از حساب‌های دیگر او در بانک‌های دیگر پول برداشت شده و به طلبکار داده شود.
دکتر عبدالعلی محمدی ادامه می‌دهد که این کار در کشور شدنی است اما همان‌طور که قبلا هم به آن اشاره کردم، حتما نیاز به اجازه از سوی صاحب حساب دارد که به نظر می‌رسد که مشکل در راه این اقدام با اضافه کردن بندی در زمان افتتاح حساب و امضا گرفتن از فرد دارای حساب جاری، ممکن خواهد شد.
دکتر محمدی در خاتمه با تاکید مجدد الزام رضایت از فرد دارای حساب، خاطرنشان می‌:ند که تنها نکته این اتفاق این است که بانک اگر قبلا از مشتری رضایت نگرفته باشد، نمی‌تواند از حساب او پول طلبکار را برداشت کند و این کار غیرقانونی می‌شود.

سوء سابقه بانکی برای اولین چک برگشتی

با همه اینها باید دید که آیا این اقدام می‌تواند راه‌حلی برای کاهش دعاوی چک باشد یا خیر؟! دکتر عالی‌پناه در پاسخ به این پرسش، برخلاف دیگر کارشناسی که در ابتدای گزارش این راه را تنها برای درصد اندکی از کسانی که با مشکل صدور چک بلامحل مواجه هستند، موثر می‌دانست، عنوان می‌کند: باید بگویم که هستند افرادی که با وجود داشتن پول از پس دادن بدهی خود طفره می‌روند و به نظر می‌رسد که تعداد آنها کم نباشد.
وی با اشاره به این نکته که این اقدام یعنی وصول چک از دیگر حساب‌های فرد بدهکار از منظر فراهم بودن شرایط نرم‌افزاری و وسایل امکان‌پذیر است،می‌گوید که از لحاظ اینکه چقدر به وصول طلب طلبکار نیز کمک می‌کند باید گفت که می‌تواند کمک خوبی به وصول طلب طلبکار کند، چراکه حتی اگر فرد پولی در حساب‌های دیگر خود نداشته باشد این اقدام باعث سوء سابقه بانکی برای او خواهد شد.


دکتر عالی‌پناه در خاتمه می‌گوید: البته به این نکته نیز باید توجه کرد که اگر یک‌بار این اتفاق برای فردی رخ دهد و تمام حساب‌های او مسدود شوند برای دفعه بعد بانک‌ها به این فرد دارای سوء سابقه بانکی، دسته‌چک نخواهند داد، می‌گوید این اقدام خود می‌تواند یک جنبه بازدارندگی برای صدور کننده چک داشته باشد.
با همه این تفاسیر به نظر می‌رسد رفته رفته چک دارد اعتبار خود را از دست می‌دهد و با قانونمندتر شدن و یا بهتر است بگویم آگاهی بیشتر مردم در زمینه کار با دیگر اسناد تجاری مانند سفته و برات راه برای ورود این اسناد تجاری در پرداخت بلند مدت مبلغ، باز می‌شود، اما باید دید با توجه به این نکته که تا کنون همه توجهات به قوانینی چک و استفاده کنندگان از این سند تجاری بوده است آیا سفته و برات هم در عمل با چنینی معضلاتی مواجه خواهند شد یا خیر.
 
منبع : روزنامه حمایت


مطالب مرتبط

تکالیف دارنده جهت استیفای حقوق ناشی از اسناد تجاری و آثار مترتب برآن

نام نویسنده
تکالیف دارنده جهت استیفای حقوق ناشی از اسناد تجاری و آثار مترتب برآن

تکالیف دارنده جهت استیفای حقوق ناشی از اسناد تجاری و آثار مترتب برآن

ادامه مطلب ...

وصول چک بلامحل

نام نویسنده
وصول چک بلامحل

وصول چک بلامحل

ادامه مطلب ...

استفاده از چک برای کلاهبرداری

نام نویسنده
استفاده از چک برای کلاهبرداری

استفاده از چک برای کلاهبرداری

ادامه مطلب ...

اصول حاکم بر اسناد تجاری

نام نویسنده
اصول حاکم بر اسناد تجاری

اصول حاکم بر اسناد تجاری

ادامه مطلب ...

سفته سند کارآمد تجاری محسوب میشود

نام نویسنده
سفته سند کارآمد تجاری محسوب میشود

سفته سند کارآمد تجاری محسوب میشود

ادامه مطلب ...

حال شدن دیون راه حل فراموش شده جلوگیری از چک پرداخت نشدنی چک های برگشتی و دور باطل بانک مرکزی

نام نویسنده
حال شدن دیون راه حل فراموش شده جلوگیری از چک پرداخت نشدنی چک های برگشتی و دور باطل بانک مرکزی

حال شدن دیون راه حل فراموش شده جلوگیری از چک پرداخت نشدنی چک های برگشتی و دور باطل بانک مرکزی

ادامه مطلب ...

حال شدن دیون؛راه حل فراموش شده جلوگیری از چک پرداخت نشدنی

نام نویسنده
حال شدن دیون؛راه حل فراموش شده جلوگیری از چک پرداخت نشدنی

حال شدن دیون؛راه حل فراموش شده جلوگیری از چک پرداخت نشدنی

ادامه مطلب ...

اسناد تجاری

نام نویسنده
اسناد تجاری

اسناد تجاری

ادامه مطلب ...

جایگاه سفته در لایحه جدید تجارت

نام نویسنده
جایگاه سفته در لایحه جدید تجارت

جایگاه سفته در لایحه جدید تجارت

ادامه مطلب ...

اصل استقلال امضاءها و عدم توجه ایرادات در اسناد تجاری

نام نویسنده
اصل استقلال امضاءها و عدم توجه ایرادات در اسناد تجاری

اصل استقلال امضاءها که به معنای اعتبار مستقل هر امضاء و عدم تسری بطلان یک امضاء به مورد امضاهای دیگر است یکی از خصوصیات مهم اسناد تجاری به حساب می‏آید.بر اساس این اصل، هر امضاءکننده سند تجاری مطابق مقررات مربوط مسؤول تعهدات ناشی از سند است مگر در موارد استثناء مانند فقدان اهلیت و قصد و رضای امضاءکننده یا عدم وجود شرایط اساسی و شکلی سند.اصل مذکور در جهت حمایت‏دارنده با حسن نیت سند تاسیس گردیده است. همچنین بر مبنای قاعده مذکور اصل دیگری تحت عنوان اصل عدم توجه ایرادات به منظور حمایت هر چه بیشتر از دارنده بدون سوءنیت سند تاسیس و به رسمیت شناخته شده است.قانون متحدالشکل ژنو کنوانسیون سازمان ملل متحد راجع به برات و سفته بین‏المللی و قانون تجارت ایران به طور صریح یا تلویحی، اصول مذکور را پذیرفته است. دقت در مفهوم دو اصل یاد شده، رابطه میان آن دو را آشکار می سازد، بر اساس این رابطه، در مواردی که اصل استقلال و اعتبار امضاءها جاری باشد، اصل عدم توجه ایرادات هم جریان دارد و برعکس هر زمان که امضایی به هر دلیل قانونی غیرمعتبر باشد ایرادات مربوط به آن در مقابل دارنده، هم پذیرفته می‏شود.

ادامه مطلب ...
مشاهده کلیه مطالب مرتبط
0 دیدگاه