VekalatOnline.IR
پایگاه جامع اطلاع رسانی وکالت آنلاین

نکات کاربردی چک و سفته

چک و سفته در قراردادها نقشی پرکاربرد دارند. بنابراین باید نکات کاربردی چک و سفته در تنظیم قراردادها را در نظر بگیریم.

 نکات ماهوی چک و سفته

در قرارداد ذکر کنید که چک یا سفته بدل از اصل تعهد به پرداخت ثمن نیست و فروشنده می‎تواند بر اساس خود قرارداد نیز اقدام به مطالبه ثمن کند. چرا که ممکن است چک یا سفته مفقود شود و در این صورت اگر بخواهید بر اساس خود قرارداد اقدام کنید، دادگاه نمی‎پذیرد و حق شما را منحصر در مطالبه بر اساس خود چک یا سفته می‏داند.

تعویض چک مذکور در قرارداد با چک دیگر باید با رعایت تمام جوانب و سنجیدن آثار حقوقی آن انجام شود. مثلاً اگر در قرارداد بابت ثمن معامله چک گرفته‎‏اید و شرط کرده‎اید که اگر چک پاس نشد، حق فسخ داشته باشید، حال اگر این چک را با چک دیگری تعویض کنید، ممکن است در دادگاه برگشت خوردن چک جدید، دلیل بر ایجاد حق فسخ برای شما محسوب نشود.

اگر در معامله خریدار دو نفر هستند و چک متعلق به یکی از خریداران است، حتماً خریدار دیگر هم پشت چک را به عنوان ضامن امضا کند.

اگر بابت بدهی چک خود می‏خواهید به تدریج پول را به دارنده چک پرداخت کنید، در این صورت باید اثبات شود که تمام پرداختی‎های شما به صورت نقدی یا کارت به کارت بابت این چک بوده است. در غیر این صورت، دارنده چک بعد از دریافت تمام این پول‎ها و با وجود اینکه وجداناً و شرعاً وجه چک را دریافت کرده است، در دادگاه اقدام می‎کند و به احتمال زیاد نمی‎توانید اثبات کنید که پرداختی‎های شما بابت چک بوده است. لذا محکوم به پرداخت وجه چک می‎شوید و ناچاراً برای استرداد مبالغ پرداختی خود باید دعوای استرداد وجه علیه دارنده چک (دریافت کننده) مطرح کنید.

اگر شخصی که شما چکی از او دارید، زودتر از سررسید چک پول به حساب شما واریز یا کارت به کارت کرده و درخواست استرداد لاشه چک را کرده است، در این صورت شما باید قبل از پس دادن چک، اول بررسی کنید که پول از حساب چه کسی به حساب شما کارت به کارت شده است؟ صرفاً با دیدن پیامک واریز وجه به حسابتان خوشحال نشوید. چرا که ممکن است پول را شخص دیگری به حساب شما واریز کرده باشد و شما به خیال اینکه وجه چک را دریافت کرده‎اید، اصل چک را به صاحب چک پس می‎دهید. اما شخص صاحب حسابی که از آن حساب به حساب شما پول واریز شده است، دعوای استرداد وجه علیه شما مطرح می‎کند. لذا برای اینکه مجبور به متوسل شدن به طرح شکایت کیفری تبانی بین صاحب چک و صاحب حساب نشوید، از همان اول از هویت واریزکننده وجه مطلع و مطمئن شوید.

هیچ گاه با چک کشیدن به کسی پول قرض ندهید. چرا که صدور چک به معنای بدهی به دارنده چک است. در حالی که شما قصد قرض دادن به گیرنده چک را دارید. بنابراین به حسابش پول را به عنوان قرض واریز یا کارت به کارت کنید.

اگر نمی‎خواهید تا مدتی طرف مقابل قرارداد، چک را خرج کند (مثلاً به علت احتمال فسخ یا کشف عیب کالا)، به خط زدن عبارت چاپی (حواله‎کرد) در متن چک اکتفا نکنید. بلکه در متن چک بنویسید: غیر قابل انتقال به شخص ثالث.
ممکن است شما در یک معامله ادعای تهاتر یا فسخ یا حق حبس (پرداخت نکردن چک تا زمانی که اول فروشنده خانه را تحویل دهد) داشته باشید و نخواهید چک را پاس کنید. ولی دارنده چک، چک را خرج می‎کند و عملاً با این کار، شما را در مقابل کار انجام‎شده قرار می‎دهد. در این صورت نمی‎توانید در برابر شخص ثالث (دارنده جدید) به اشکالات و ایرادات معامله استناد کنید. مگر اینکه بتوانید اثبات کنید خرج کردن چک به‎طور صوری انجام شده و دارنده جدید شرخر و دست‎نشانده و هم‏کاسه طرف قرارداد شماست و نه یک دارنده با حسن‎نیت.

وقتی فرد شرخر علیه شما دعوای حقوقی مطالبه وجه چک طرح می‎کند، باید یک دعوای مستقل علیه فروشنده به خواسته فسخ قرارداد مطرح کنید و سپس دعوای تقابل علیه شرخر به خواسته استرداد چک و سپس دعوای جلب ثالث در دعوای تقابل علیه فروشنده به خواسته استرداد چک و سپس تقاضای رسیدگی توامان به هر دو دعوای فسخ و استرداد چک. البته بعضی دادگاه‎ها دعوای تقابل علیه خوانده جدید را هم می‎پذیرند که در این صورت نیازی به طرح دو دعوا نیست. بلکه یک دعوای تقابل علیه خواهان (شرخر) و دارنده قبلی چک کفایت می‎کند.

نکات مهمی که در رابطه با چک تضمین یا چک ضمانت حسن انجام کار در قراردادها باید در نظر داشته باشید:

اولا مشخص کنید که چک تضمین یا حسن انجام کار، بدل از انجام اصل تعهد و آن کار هست یا نیست. مثلاً هم وجه چک ضمانت اخذ جواز ساخت را می‎توانید بخواهید و هم الزام سازنده به خود اخذ جواز ساخت.

ثانیا مشخص کنید که چک تضمین با خسارت روزانه تاخیر در انجام تعهد قابل جمع است یا نیست.

ثالثا اگر شما چک تضمین یا ضمانت حسن انجام کار را صادر کرده‎اید، می‎توانید با یک شرط در قرارداد، بار اثبات را برعکس کنید. یعنی شرط کنید که زمانی کارفرما (متعهدله) می‎تواند بر روی چک اقدام کند که تخلف متعهد را با دلایل موجه اثبات کند. در صورتی که اگر این شرط نشود، در حالت استاندارد، بار اثبات حسن انجام تعهد بر عهده خود متعهد است. چرا که اصل بر عدم انجام تعهد است و فقط کافی است که دارنده چک ادعای تخلف کند و نیازی به اثبات تخلف ندارد.

رابعا حتما در چک تضمین بنویسید «غیر قابل انتقال به شخص ثالث» تا فقط خود طرف قرارداد بتواند اقدام کند و شما بتوانید در برابر او حسن انجام تعهد خود را اثبات و دعوای استرداد چک مطرح کنید. در غیر این صورت، اگر چک تضمین را خرج کند، در برابر شخص ثالث نمی‎توانید به حسن انجام تعهد خود استناد و تقاضای استرداد چک کنید. چرا که ارتباطی به شخص ثالث ندارد.

خامسا چک تضمین در رویه اکثر دادگاه‎ها چک امانی تلقی نمی‎شود. لذا اگر طرف مقابل برخلاف قرارداد، چک تضمین را برگشت بزند و اجرا بگذارد، امید چندانی به اخذ حکم کیفری خیانت در امانت نیست.

سادسا در تمام قراردادها می‎نویسند «بابت تضمین حسن انجام تعهدات». در حالی که باید به صراحت مشخص شود که تضمین انجام کدام تعهد؟ چرا که کلی‎گویی در این مورد موجب می‎شود که مثلا کوچکترین تخلف از قرارداد، مجوز وصول چک تضمین باشد که معقول نیست.

در تنظیم قرارداد برای استرداد چک، ضمانت اجرا تعیین کنید. مثلاً اگر قرارداد فسخ یا باطل شد، فروشنده باید لاشه چک‎های ثمن را ظرف سه روز مسترد کند. در غیر این صورت، روزانه مبلغ فلان ریال خسارت تاخیر در انجام تعهد دریافت می‏شود.

 نکات شکلی چک و سفته

به گزارش ایران قرارداد، از چک خود کپی گرفته و در نسخه کپی چک، رسید دریافت چک را از گیرنده چک بگیرید و حتی‎الامکان از او بخواهید که تاریخ را نیز درج کند تا هم تحویل چک و هم موعددار بودن چک در دادگاه قابل اثبات باشد.

اگر به راستی و درستی شخصیت صادرکننده چک شک دارید، می‎توانید از او بخواهید که در کپی چک اثر انگشت خود را بزند تا بعداً در دادگاه نتواند صدور چک از ناحیه خود را انکار کند. چرا که درج اثر انگشت در اصل چک مرسوم نیست و ممکن است بانک ایراد بگیرد. اخذ اثر انگشت در کپی چک به این دلیل است که صاحب حساب ممکن است با سوء نیت امضای اصلی خود را در متن چک درج نکند و شما از این موضوع بی‎اطلاع باشید.

حتی‎الامکان چک خط خورده، چک ازقبل نوشته‏شده و چک از قبل امضاشده نگیرید و چک در حضور شما پر و امضا شود. چرا که ممکن است با اطلاع و تبانی صاحب حساب، چک را شخص دیگری نوشته و امضا کرده باشد تا بعدا صاحب حساب چک در دادگاه به راحتی بتواند ادعای جعل امضا کند.

یکی از اختلافات مهم چک در دادگاه‎ها، بحث چک سفید امضاست. در مواردی صادرکننده چک امضای خود را قبول دارد. اما ادعای سفید امضا بودن چک را می‎کند. یعنی اول چک امضا شده و بعداً متن آن (تاریخ، وجه و بابت) درج شده است. قاعده این است که چک سفید امضا فی‎نفسه معتبر و صحیح است. چرا که صادرکننده با سفید امضاء کردن چک، اختیار پر کردن متن چک را به دارنده داده است. اما اگر دارنده از حدود اختیارش در قرارداد یا بنای مقرر تجاوز کند، سوء استفاده و خیانت در امانت محسوب می‎شود و در نتیجه وجه چک قابل مطالبه نیست.

اگر چک را از ظهرنویس می‎گیرید، حتی‎الامکان از رضایت صاحب حساب چک مطمئن شوید. چرا که ممکن است چک امانی یا مسروقه باشد. حتی گاهی ممکن است بین صادرکننده و شخصی که شما چک را از او گرفته‎اید (دارنده اول و ظهرنویس) شکایت صوری خیانت در امانت نسبت به چک مطرح باشد تا صادرکننده بتواند به استناد حکم کیفری، در برابر شما از مسئولیت مبرا شود. در این صورت اگر حکم کیفری صادر شده باشد، شما در مقابل کار انجام‎شده قرار گرفته‎اید و نمی‎توانید به آن حکم کیفری اعتراض ثالث کنید.

وقتی چک را از صادرکننده می‎گیرید، چند بار مندرجات آن را با وسواس بررسی کنید تا اشتباهی در مبلغ، تاریخ عددی و حروفی و نیز ریال، تومان و نقطه‎ها نباشد.

وقتی حکم دادگاه به نفع شما در خصوص چک صادر می‎شود، چند بار حکم دادگاه را با مشخصات، شماره و مبلغ چک تطابق دهید تا اگر در رای دادگاه اشکال تایپی وجود داشته باشد، بلافاصله تقاضای صدور رای اصلاحی کنید.

در بسیاری از موارد، فرد خوشحال از اینکه حکم به نفعش صادر شده، در مرحله اجرای احکام متوجه شده است که یک صفر یا نقطه در رای تایپ نشده و دوباره از اول مجبور به درخواست رای اصلاحی و ابلاغ و تجدیدنظر و اجراییه شده است. 


این مطلب از پایگاه جامع اطلاع رسانی وکالت آنلاین چاپ شده است.
URL : https://www.vekalatonline.ir/articles/183929/نکات-کاربردی-چک-و-سفته/