VekalatOnline.IR
پایگاه جامع اطلاع رسانی وکالت آنلاین

رای شماره 1053 مورخ 1401-06-12 هیات عمومی دیوان عدالت اداری

آن قسمت از بند ۸ اطلاعیه آزمون استخدام پیمانی سال ۱۳۹۷ اداره کل آموزش و پرورش استان کردستان که بر اساس آن هزینه های مربوط به معاینات پزشکی بر عهده داوطلب قرار گرفته است، به علت مغایرت با قانون و خروج از حدود اختیارات مقام وضع کننده ابطال شد.

متن دادنامه

شماره دادنامه: ۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۱۰۵۳
تاریخ دادنامه: ۶/۱۲؍۱۴۰۱
شماره پرونده: ۰۰۰۱۱۱۱
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای رحمان اصفهانی

موضوع شکایت و خواسته: ابطال قسمت «دریافت هزینه های مربوط به معاینات پزشکی» از بند ۸ اطلاعیه آزمون استخدام پیمانی سال ۱۳۹۷ اداره کل آموزش و پرورش استان کردستان

گـردش کار

شـاکی به موجب دادخـواست و لایحه تکمیلی ابطال قسمت «دریافت هزینه های مربوط به معاینات پزشکی» از بند ۸ اطلاعیه آزمون استخدام پیمانی سال ۱۳۹۷ اداره کل آموزش و پرورش استان کردستان را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:

” همانگونه که مستحضرید مطابق آئین نامه اجرایی بند (ز) ماده ۴۲ قانون مدیریت خدمات کشوری و نیز ماده ۹۰ قانون تامین اجتماعی، انجام معاینات پزشکی و روانشناختی پیش از استخدام از جمله تکالیف و وظایف دستگاه های اجرایی (کارفرما) بر شمرده شده است. چرا که کارفرما به منظور تناسب شغل و شاغل، جلوگیری از تبعات قانونی ناشی از حوادث و آسیب های وارده به شاغلین حین خدمت و جلوگیری از ادعای آتی کارکنان، نیاز به بررسی وضعیت جسمی و روانی کارکنان دارد. حال آنکه متاسفانه بسیاری از دستگاه های اجرایی به ویژه آموزش و پرورش معاینات اولیه را با هزینه های شخصی داوطلبان انجام می دهند در حالیکه این موضوع به صـراحت قـوانین از جمله تکالیف قـانونی کارفـرما و از وظـایف او تعیین شده و افراد با معـرفی دستگاه و در مراکز منتخب دستگاه و مطابق با نیاز و خواسته دستگاه معـاینه می شوند و نتایج حاصـل از آن نیز توسط دستگـاه مورد بهره برداری قرار می گیرد و لذا تحمیل هزینه های بالای معاینات بر متقاضیان اقدامی مغایر مقررات و غیر منصفانه است و متاسفانه این روال در اکثر دستگاه های اجرایی به ویژه وزارت آموزش و پرورش که سالیانه چندین هزار داوطلب استخدامی دارد به وضوح جاری بوده و موجبات تضییع حقوق بسیاری از آحاد جامعه را فراهم کرده و موضوعی عام الشمول محسوب می گردد. لیکن اینجانب به عنوان شاکی در ارتباط با این رویه حاکم که به عنوان مقرراتی نانوشته توسط وزارت آموزش و پرورش مورد اقدام قرار می گیرد مستند مکتوبی نیافتم که به طور مشخص در خصوص آن مقرره مکتوب، طرح دعوی نمایم و شاید مستندات مربوطه موجود بوده لیکن در اختیار عامه و اینجانب قرار ندارد. لهذا بر اساس حدود صلاحیت و وظایف هیات عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص رسیدگی به شکایات، تظلمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی از آیین نامه ها و سایر نظامات و مقررات دولتی و با توجه به این که رویه مورد عمل به عنوان مقررات (احتمالاً نانوشته) دولتی سالیان است مورد عمل وزارت آموزش و پرورش می باشد ضمن درخواست از قضـات برای ورود به این موضـوع و ابطـال آن، همـزمان بند ۸ اطلاعیه آمـوزش و پرورش اسـتان کردستان برای آزمون استخدام پیمانی سال ۱۳۹۷ را نیز به عنوان مقرره مورد شکایت اعلام می نمایم. لذا مطابق استدلال پیش گفت درخواست ابطال بند فوق را در خصوص هزینه هایی که قانوناً بر عهده دستگاه اجرایی بوده لیکن از پذیرفته شدگان اخذ می شد، می نمایم.”

  متن مقرره مورد شکایت

” اطلاعیه آزمون استخدام پیمانی سال ۱۳۹۷ آموزش و پرورش استان کردستان

اداره امور اداری و تشکیلات آموزش و پرورش استان کردستان طی اطلاعیه ای زمان، مکان و مدارک مورد نیاز جهت انجام فرایند پذیرش، معاینات پزشکی و سایر مراحل آموزن استخدام پیمانی سال ۱۳۹۷ را اعلام کرد.

…….

۸- مطابق شرایط و ضوابط مندرج در دفترچه آزمون استخدامی، بخشی از هزینه های مصوب استخدامی، معاینات پزشکی و برگزاری دوره یک ساله مهارت آموزی (خدمات آموزشی و رفاهی) بر عهده داوطلب خواهد بود.- اداره کل آموزش و پرورش استان کردستان”

  در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل دفتر حقوقی، املاک و حمایت قضایی وزارت آموزش و پرورش به موجب لایحه شماره ۹۷۸۷۶؍۸۱۰ مورخ ۲۰؍۶؍۱۴۰۰ به طور خلاصه توضیح داده است که:

” یکی از شرایط عمومی داوطلبان استخدام در دستگاه های اجرایی که در بند (ز) ماده ۴۲ قانون مدیریت خدمات کشوری مورد تصریح مقنن قـرار گـرفته داشتن سلامت جسمـانی، روانی و توانایی انجام کار در پست مـورد نظر می باشد. در این راستا، آیین نامه اجرایی آن با موضوع سنجش سلامت جسمانی و روانی داوطلبان استخدام مصوبه ۸۸۳۸۴؍۴۴۱۷۸ مورخ ۲۳؍۴؍۱۳۸۹ هیات وزیران به پیشنهاد معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رییس جمهور و با رعایت جزء (ط) بند ۱ مصوبه شماره ۱۵۸۷۹۵؍ت۳۸۸۵۶هـ مورخ ۱؍۱۰؍۱۳۸۶ هیات وزیران تصویب شده است. به موجب بندهای ۱ و ۳ آیین نامه اجرایی ذکر شده دستگاه های اجرایی موظفند سلامت جسمانی و روانی داوطلبان استخدام را از طریق آزمون علمی مصاحبه تخصصی و معاینات پزشکی برای استخدام در پست مد نظر مورد سنجش قرار دهند. همچنین به موجب ماده ۳ تصویب نامه شماره ۴۴۱۷۸؍۸۸۳۸۳-۲۳؍۴؍۱۳۸۹ هیات وزیران، دستگاه های اجرایی اختیار دارند تا صلاحیت و توانایی انجام کار داوطلبانی که برای آن استخدام می شوند را از طریق آزمون علمی، مصاحبه تخصصی و معاینات پزشکی احراز نمایند. لکن هیچگونه تصریحی مبنی بر اینکه پرداخت هزینه های معاینات پزشکی با دستگـاه های اجـرایی باشد وجود ندارد و شاکی نیز به این امر اذعان داشته و اقرار دارد که متن مصرحی در این زمینه وجود ندارد. محدودیت قوانین بودجه نیز که ذیلاً ذکر می گردد مبین این امر می باشد.

به موجب اصـل ۵۳ قانون اساسی کلیه دریافت های دولت در حساب های خزانه داری کل متمرکز می شود و همه پرداخت ها در حدود اعتبارات مصوب به موجب قانون انجام می گیرد. پرداخت هزینه معاینات پزشکی نیز از این امر مستثنی نبوده و نیاز به اعتبار مصوب در قانون دارد و در قوانین بودجه سالانه و مقررات امری مانند بند (ن) ماده ۲۸ قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی ۲ ماده ۷۱ قانون احکام دایمی کشور، بند (ت) و (ث) ماده هفت قانون برنامه ششم توسعه ایجاد و تحمیل هرگونه بار مالی مازاد بر ارقام مندرج در قوانین بودجه سنواتی، توسط دستگاه های اجرایی که از اعتبارات عمومی استفاده می شود، ممنوع بوده و همچنین کلیه اقدامات از جمله تصویب نامه ها، بخشنامه ها و دستورالعمل ها و … که متضمن بار مالی باشد در صورتی قابل طرح و تصویب و اجراء است که بار مالی ناشی از آن قبلاً محاسبه و در قانون بودجه کل کشور تامین شده باشد. اقدام دستگاه اجرایی برخلاف این حکم تعهد زائد بر اعتبار محسوب و در حکم تصرف غیر قانونی در اموال دولتی می باشد و با خاطیان برابر ماده ۵۹۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵ برخورد خواهد شد. استناد شاکی به ماده ۹۰ قانون تامین اجتماعی و تعمیم مقررات قانون کار به اشخاصی که قصد استخدام در دستگاه های دولتی دارند با وجود نص مقرر در ماده ۱۸۸ قانون کار، کاملاً بلاوجه می باشد چرا که به موجب مقرره اخیر، اشخاص موضوع قانون استخدام کشوری مشمول مقررات قانون کار نخواهند بود. (گرچه در ماده ۹۰ نیز تصریحی در مسئول پرداخت هزینه های پزشکی مشاهده نمی گردد.)

 برابر آراء وحدت رویه هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه های ۴۷۴ و ۴۷۵ مورخ ۱۷؍۵؍۱۳۹۶ و ۱۸۴۱ مورخ ۲۰؍۹؍۱۳۹۷ شرایط قید شده در آگهی های استخدامی که داوطـلبان با آگاهی از این موضـوع در  آزمون شرکت کرده اند الزام آور می باشد. به استناد ماده ۴۳ قانون مدیریت خدمات کشوری، دستگاه های اجرایی می توانند با لحاظ نمودن قـوانین و مقررات قبلی شرایطی علاوه بر شرایط عمومی استخدام را ملاک عمل قرار دهند. مطابق بندهای ذیل ماده ۶ قانون تشکیل شورای عالی آموزش و پرورش، تصویب مقررات و اصول لازم برای گزینش تخصصی و تربیت و استخدام معلمان، بررسی و تصویب طـرح های توسعه در مـراحل و رشته هـای مختلف تحصیلی بر اساس احتیاجات نیروی انسانی با توجه به امکانات کشور، بر عهده شورای عالی آموزش و پرورش نهاده شده است. به عبارت دیگر شورای مزبور اختیار درج شرایط لازم مربوط به تربیت و استخدام معلمان وزارت آموزش و پرورش را دارد. از نظر شمولیت و رویه سراسری پرداخت هزینه معاینات پزشکی توسط متقاضیان استخدام می توان قائل بر آن شد که این امر در استخدام های صورت گرفته در کلیه قوای سه گانه و حتی استخدام های قوه قضاییه من جمله استخدام قضات جاری و ساری بوده و اکنون نیز ملاک عمل می باشد.”

 هیات عمـومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۲؍۶؍۱۴۰۱ به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

اولاً به موجب ماده ۴ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب ۲۷؍۱۱؍۱۳۸۰ : «دریافت هرگونه وجه، کالا و یا خدمات تحت هر عنوان از اشخاص حقیقی و حقوقی توسط وزارتخانه ­ها، مؤسسات و شرکت های دولتی غیر از مواردی که در مقررات قانونی مربوط معین شده یا می­ شود، همچنین اخذ هدایا و کمک نقدی و جنسی در قبال کلیه معاملات اعم از داخلی و خارجی توسط وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی و شرکت های دولتی و مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی، مؤسسات و شرکت هایی که شمول قانون بر آنها مستلزم ذکر نام یا تصریح نام است و یا تابع قوانین خاص هستند، ممنوع می باشد» و بر همین اساس تحمیل هزینه های معاینات پزشکی بر داوطلبان استخدام بدون تصویب مقررات قانونی مربوط مغایر با حکم مقرر در ماده قانونی مذکور است. ثانیاً بر اساس بند «ز» ماده ۴۲ قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۸؍۷؍۱۳۸۶، «داشتن سلامت جسمانی و روانی و توانایی برای انجام کاری که استخدام می شوند بر اساس آیین نامه ای که با پیشنهاد سازمان به تصویب هیات وزیران می‌رسد»، یکی از شرایط عمومی استخدام در دستگاه های اجرایی است و در نتیجه انجام معاینات پزشکی، از تکالیف و وظایف دستگاه های مزبور بوده و تحمیل هزینه­ های مربوط به آن بر داوطلبان، با بند «ز» ماده ۴۲ قانون مدیریت خدمات کشوری مغایرت دارد. بنا به مراتب فوق قسمت «دریافت هزینه های مربوط به معاینات پزشکی» از بند ۸ اطلاعیه آزمون استخدام پیمانی سال ۱۳۹۷ آموزش و پرورش استان کردستان، خارج از حدود اختیار و خلاف قانون است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال می‌شود./

مهدی دربین

هیات عمومی دیوان عدالت اداری

معاون قضایی دیوان عدالت اداری


این مطلب از پایگاه جامع اطلاع رسانی وکالت آنلاین چاپ شده است.
URL : https://www.vekalatonline.ir/articles/185787/رای-شماره-1053-مورخ-1401-06-12-هیات-عمومی-دیوان-عدالت-اداری/