ابلاغیه نفیاً یا اثباتاً یعنی چه؟ توضیح کامل حقوقی با مثال و راهنمای عملی

اگر اخیراً از سوی دادگاه ابلاغیه‌ای با مضمون «ملاحظه نظریه کارشناس و اظهار هر مطلبی نفیاً یا اثباتاً» دریافت کرده‌اید، ممکن است این پرسش برایتان پیش آمده باشد که دقیقاً «ابلاغیه نفیا یا اثباتا یعنی چه» و چه واکنشی باید نشان دهید؟ این عبارت در ظاهر ساده، اما در واقع بخش مهمی از فرآیند رسیدگی قضایی به شمار می‌رود که بی‌توجهی به آن می‌تواند تبعات جبران‌ناپذیری برای شما داشته باشد. در ادامه با بررسی دقیق مفهوم، تحلیل حقوقی، ذکر مثال‌های کاربردی و ارجاع به مواد قانونی، به زبان ساده و تخصصی، پاسخ شما را می‌دهیم.

ابلاغیه نفیا یا اثباتا یعنی چه؟

در فرآیند رسیدگی قضایی، پس از صدور قرار کارشناسی و ارائه نظر کارشناس رسمی دادگستری، دادگاه موظف است نسخه‌ای از نظریه کارشناسی را به طرفین دعوی ابلاغ کند و این عبارت به این معناست که پس از وصول نظریه کارشناسی از سوی دادگاه، به طرفین دعوی این فرصت داده می‌شود که اگر نکته‌ای برای رد (نفی) یا تأیید (اثبات) نظریه دارند، آن را بیان کنند. در این ابلاغیه عبارتی کلیدی به کار می‌رود:

"تعیین وقت برای ملاحظه نظریه کارشناسی و اظهار هر مطلبی نفیاً یا اثباتاً"

عبارت نفیاً یا اثباتاً در زبان حقوقی به معنای رد یا تأیید نظریه کارشناسی است. یعنی شما این اختیار را دارید که:

• اثباتاً نظریه را بپذیرید و آن را تأیید کنید.
• نفیاً به نظریه کارشناسی اعتراض نمایید و آن را رد کنید.

مطابق ماده ۴۵۹ قانون آیین دادرسی مدنی «پس از وصول نظر کارشناس، نسخه‌ای از آن به طرفین ابلاغ می‌شود. طرفین می‌توانند ظرف یک هفته از تاریخ ابلاغ، نظر خود را به‌طور کتبی اظهار نمایند.»

یک مثال ساده این است که فرض کنید در دعوایی مربوط به جعل امضاء، نظریه کارشناس دال بر اصالت امضاء شماست. اگر واقعاً آن امضاء از شما نیست، باید ظرف ۷ روز از تاریخ ابلاغ، اعتراض خود را اعلام کرده و مستندات لازم را ارائه دهید. در غیر این صورت، سکوت شما به‌عنوان پذیرش ضمنی تلقی شده و دادگاه بر همان مبنا رأی صادر خواهد کرد.

جایگاه قانونی ابلاغ نظریه کارشناسی

طبق ماده ۲۶۱ قانون آیین دادرسی مدنی، نظریه کارشناسی باید به طرفین ابلاغ شود و آن‌ها می‌توانند ظرف مدت معین اعتراض خود را اعلام کنند. همچنین بر اساس ماده ۴۵۲ همین قانون، نظریه کارشناس در صورتی حجیت دارد که طرفین به آن اعتراض نکنند یا دادگاه دلایل کافی برای رد آن نیابد.

نقش نظریه کارشناس در روند دادرسی

صدور قرار کارشناسی یکی از مهم‌ترین ابزارهای کمک به قاضی در پرونده‌های تخصصی است. به عنوان مثال در پرونده‌های ملکی، تشخیص متراژ، قیمت و نوع ملک نیاز به نظر کارشناس رسمی دارد. در پرونده‌های جعل و کلاهبرداری، تشخیص اصالت امضاء یا سند نیز تنها از طریق کارشناسی ممکن است. مدت زمان ارائه اعتراض معمولاً ۷ روز از تاریخ ابلاغ از طریق سامانه ثنا است و هزینه اعتراض بسته به نوع کارشناسی و تعداد کارشناسان متفاوت است و پرداخت آن بر عهده معترض است (ماده ۲۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی). پس گاهی قاضی برای تصمیم‌گیری نیاز به نظر متخصص دارد. در این موارد، قرار کارشناسی صادر می‌شود (ماده ۴۵۱ قانون آیین دادرسی مدنی). قاضی موضوع را به کارشناس رسمی دادگستری یا هیئتی از کارشناسان ارجاع می‌دهد. بعد از اعلام نظر کارشناس، طرفین حق دارند نظریه را بررسی کرده و نظرشان را اظهار کنند (نفیاً یا اثباتاً).

کاربرد عملی و پاسخ به سؤال اصلی: بعد از دریافت این ابلاغیه چه کنیم؟

اگر ابلاغیه‌ای تحت عنوان «ملاحظه نظریه کارشناس و اظهار هر مطلبی نفیاً یا اثباتاً» دریافت کرده‌اید، سه حالت پیش روی شماست:

۱. نظریه کارشناسی را مطالعه کرده و اعتراضی ندارید:

در این حالت، هیچ اقدامی الزام‌آور نیست. نظریه تلقی به قبول می‌شود و دادگاه بر اساس آن رأی صادر می‌کند. اما در صورت تمایل می‌توانید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی لایحه‌ای به عنوان «قبول نظریه کارشناسی» ثبت کنید.

۲. نظریه کارشناسی را مطالعه کرده و اعتراض دارید:

اگر با بخشی یا کل نظر کارشناس مخالف هستید، باید ظرف هفت روز از تاریخ ابلاغ، اعتراض خود را به صورت لایحه کتبی از طریق دفاتر خدمات قضایی ارسال کنید. در این صورت دادگاه می‌تواند:

• موضوع را به هیئت جدید کارشناسی (۳ یا ۵ نفره) ارجاع دهد.
• یا از همان کارشناس بخواهد نظریه تکمیلی ارائه کند (در این صورت هزینه جدیدی دریافت نمی‌شود).

۳. نظریه کارشناسی در ابلاغیه موجود نیست:

در بعضی موارد، فایل نظریه به ابلاغیه پیوست نشده است. در این حالت باید حضوری به دادگاه مراجعه کنید و آن را مطالعه نمایید.

مثالی حقوقی فروشنده ملک

فرض کنید شما فروشنده یک ملک هستید و خریدار ادعا دارد که ساختمان دچار ترک‌های خطرناک است و خواستار فسخ معامله است. دادگاه برای بررسی ادعای خریدار، موضوع را به کارشناس رسمی ساختمان ارجاع می‌دهد.

کارشناس پس از بازدید و بررسی می‌نویسد: «ترک‌های موجود سطحی است و خطرساز نیست.» اگر خریدار به این نظریه اعتراض داشته باشد، باید در پاسخ ابلاغیه «اظهار هر مطلبی نفیاً یا اثباتاً» اعتراض خود را اعلام کند.

مثالی از جعل امضاء در مبایعه‌نامه

فرض کنید شخص الف ادعا دارد که امضای درج‌شده در یک مبایعه‌نامه مربوط به فروش ملک، جعلی است و متعلق به او نیست. دادگاه برای روشن شدن موضوع و تشخیص اصالت امضاء، قرار کارشناسی صادر می‌کند و این موضوع را به یک کارشناس رسمی خط و امضاء ارجاع می‌دهد. پس از برگزاری جلسات کارشناسی، کارشناس نظر خود را به دادگاه ارسال می‌کند. در این نظریه آمده که «امضای مذکور با نمونه امضای شخص الف مطابقت دارد و جعلی نیست.»

در این مرحله، دادگاه یک ابلاغیه تحت عنوان «ملاحظه نظریه کارشناسی و اظهار هر مطلبی نفیاً یا اثباتاً» برای شخص الف و سایر طرفین پرونده صادر می‌کند. حال در اینجا، شخص الف دو گزینه دارد:

• اظهار نظر اثباتاً (یعنی تأیید): اگر شخص الف با نظر کارشناس موافق باشد، می‌تواند به دادگاه اعلام کند که نظریه کارشناسی را قبول دارد (اثباتاً). در این حالت، نیازی به حضور فیزیکی در دادگاه نیست.
• اظهار نظر نفیاً (یعنی رد): اگر شخص الف با نظر کارشناس مخالف است (مثلاً هنوز معتقد است که امضا جعلی است)، باید حداکثر ظرف ۷ روز از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی اعتراض کتبی خود را ارسال کند و مثلاً تقاضای ارجاع به هیئت کارشناسی سه‌نفره را مطرح نماید.

اگر شخص الف در مهلت مقرر، هیچ نظری اعلام نکند، دادگاه فرض را بر این می‌گذارد که نظریه را پذیرفته است و وارد مرحله صدور رای می‌شود.

مثالی مربوط به کارشناسی پزشکی قانونی

فرض کنید بین دو نفر، آقای الف و آقای ب، درگیری فیزیکی رخ داده و آقای الف از آقای ب بابت ضرب‌وجرح عمدی شکایت کرده است. در جریان رسیدگی، آقای الف مدعی می‌شود که به‌دلیل ضربه‌ای که از آقای ب دریافت کرده، دچار شکستگی دنده و آسیب جدی شده است. دادگاه برای بررسی صحت این ادعا، شاکی را به پزشکی قانونی ارجاع می‌دهد. چند روز بعد، نظریه پزشکی قانونی به دادگاه ارسال می‌شود که در آن آمده است:

«شکستگی دنده‌ای در بدن شاکی مشاهده نمی‌شود. صدمات وارده سطحی و کبودی جزئی در ناحیه پهلو بوده و طول درمان ۵ روز تخمین زده می‌شود.»

پس از دریافت این نظریه، دادگاه برای هر دو طرف (هم شاکی و هم متهم) ابلاغیه‌ای با عنوان «ابلاغ نظریه کارشناس و اظهار هر مطلبی نفیاً یا اثباتاً» صادر می‌کند. در این مرحله، آقای الف (شاکی) دو راه دارد:

• اظهار نظر اثباتاً (تأیید): اگر نظریه پزشکی قانونی را قبول داشته باشد، می‌تواند اعلام کند که نظریه را تأیید می‌کند. در این حالت، دادگاه طبق همان نظر اقدام به تصمیم‌گیری می‌کند.
• اظهار نظر نفیاً (رد): اگر آقای الف معتقد باشد که نظریه پزشکی قانونی دقیق نیست و مثلاً می‌گوید واقعاً دنده‌اش شکسته و باید عکس جدید یا آزمایش دقیق‌تری گرفته شود، باید ظرف ۷ روز از تاریخ ابلاغ، اعتراض خود را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کند و مثلاً تقاضای ارجاع به کمیسیون تخصصی پزشکی قانونی بدهد.

طبق مثال قبل اگر هیچ نظری اعلام نکند، دادگاه فرض را بر پذیرفتن نظریه پزشکی قانونی می‌گذارد و با توجه به آن رأی صادر می‌کند.

جمع‌بندی

در پایان باید گفت، اگر برای شما هم این پرسش پیش آمده که «ابلاغیه نفیا یا اثباتا یعنی چه؟»، بدانید که این مرحله از دادرسی بسیار حساس و تعیین‌کننده است. واکنش صحیح در زمان مناسب می‌تواند سرنوشت پرونده را به نفع شما تغییر دهد. بنابراین، اگر نظریه کارشناسی برایتان ارسال شده، آن را به دقت بررسی کرده و با مشاوره حقوقی دقیق، بهترین اقدام را انتخاب کنید.

سوالات متداول

وقتی دادگاه می‌نویسد: ملاحظه نظریه کارشناس و اظهارنظر نفیاً یا اثباتاً، دقیقاً چه انتظاری از شما دارد؟

یعنی بعد از دریافت نظریه کارشناس، شما حق دارید نظر خود را به صورت مکتوب و مستند در تأیید یا رد آن به دادگاه ارائه دهید. اگر سکوت کنید، ممکن است دادگاه نظریه را قطعی تلقی کرده و رأی نهایی خود را صادر کند.

اگر نظریه کارشناس قانونی را قبول نداشته باشیم، باید چه کار کنیم؟

باید ظرف ۷ روز از تاریخ ابلاغ نظریه، اعتراض خود را به‌صورت مکتوب از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنید. در اعتراض، دلایل خود را برای رد نظریه بیان کرده و درخواست بررسی مجدد یا ارجاع به کمیسیون تخصصی ارائه دهید.

اگر در مهلت ۷ روزه هیچ نظری ندهیم، چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر در مهلت مقرر هیچ نظری (نه تأیید و نه رد) ارائه ندهید، دادگاه فرض را بر قبول نظریه کارشناس می‌گذارد و طبق همان نظر تصمیم‌گیری خواهد کرد. بنابراین اگر اعتراضی دارید، حتماً در مهلت تعیین‌شده اقدام کنید.

آیا می‌توان برای نظریه کارشناس قانونی، کارشناس دیگری تعیین کرد؟

بله، اگر دلایل محکمه‌پسند برای اعتراض داشته باشید، می‌توانید درخواست ارجاع به کمیسیون تخصصی قانونی یا تعیین کارشناس رسمی دیگر را بدهید. البته این موضوع به تشخیص قاضی رسیدگی‌کننده بستگی دارد.

پرونده : 71/260/12

رای شعبه 12 دیوان عالی کشور
"بردادنامه تجدیدنظرخواسته به جهات زیراشکال وارداست :
1- با توجه به میزان خواسته طبق ماده 16 قانون تشکیل دادگاههای حقوقی یک ودو رسیدگی به موضوع اساسا درصلاحیت دادگاه حقوقی یک می باشد ، اما در هیچ یک ازجلسات مشاورشرکت نداشته وطبعا اظهارنظری نکرده است .
2- بااینکه وکیل خواهان دعوی راعلیه آقایان ... و... مطرح ودرلایحه شماره ...18/8/68 تصریح گردیدکه خواندگان مذکورازملک بهره برداری می نمایدودادگاه هم همین دونفررامشترکاوبالمناصفه محکوم نموده ،معلوم نیست چرانام عده ای دیگرازورثه مرحوم ...درمقدمه ای جزخواندگان قیدشده وحتی ازآنهابرای شرکت دربعضی ازجلسات رسیدگی دعوی به عمل آمده است .
3- خواندگان دفاع نموده اندکه مرحوم ...دارای قطعات املاک متعددی بوده وآن مرحوم درزمان حیات خوداملاک رابین ورثه تقسیم وبه آن هامنتقل کرده وفتوکپی مدارکی هم به عنوان دلیل مستندقرارداده اندبااین وصف ضرورت داشته که دادگاه اولاپرونده های ثبتی واصلاحات ارضی مربوط را مطالبه وخلاصه مفیدی ازآنهامنعکس وباانجام تحقیقات وعنداللزوم ارجاع امربه کارشناسی مشخص نمایدکه قطعه زمین موردادعاجزاملاک اختصاصی و مستثنیات است ویانسق زراعی ،ثانیادرباب مدافعات خواندگان که به استنادبه مدارک ابرازی متکی اندقطعه زمین موردبحث به مورث آنهاانتقال یافته دادگاه بایدنفیاواثباتااظهارنظرواستدلال نماید،لذابه جهات فوق الذکروبه لحاظ نقص رسیدگی وعدم تمامیت استدلال دادنامه مزبوررا نقص ورسیدگی مجددبه شعبه دیگردادگاه حقوقی یک ...ارجاع می گردد." (71/260/12)

* سابقه *
عدم شرکت واظهارنظرمشاوردراین پرونده خواسته مطالبه یازده خروارو نه پیمانه برنج صدری بابت اجرت المثل سالهای 47الی 63...است .دادگاه پس ازجری تشریفات قانونی مبادرت به صدورحکم می نماید:
"باتوجه به محتویات پرونده معلوم می گرددکه وکیل خواهان ضمن شرح دادخواست فتوکپی سندنسقی مورخ ...رابه عنوان دلیل پیوست دادخواست نموده است دادگاه جهت رسیدگی نسبت به خواسته قرارمعاینه محل وتحقیق محلی صادرواین قراردرتاریخ ...به اجرادرآمده است .گواهان محلی درروز اجرای قراررقبه متنازع فیه راملک مورث طرفین دعوی قلمدادنموده اند. اظهارات نمایندگان ثبت واصلاحات ارضی مویداین امراست که مورث طرفین دعوی مالک رقبه مختلف فیه می باشد.پس ازانجام قرارمعاینه وتحقیق محلی باملاحظه پرونده ثبتی واصلاحات ارضی جهت تعیین اجرت المثل سالهای خواسته شده قرارکارشناسی صادروکارشناس منتخب به شرح لایحه شماره ...مقداربرنج قدرسهمی خواهان راجمعادر12سال 566 کیلو...تعیین نموده است نظریه کارشناس به اصحاب دعوی ابلاغ گردیده است ،بنابه مراتب نظربه اینکه خواندگان باتوجه به شرح فوق درقبال دعوی خواهان دفاع موجهی به عمل نیاورده اند،لذادعوی خواهان واردتشخیص ودادگاه وخواندگان رابه استناد ماده 357قانون آیین دادرسی مدنی مشترکاوتنصیفابه تحویل مقدار566 کیلو برنج ...درحق خواهان محکوم می نماید..."

مرجع :کتاب علل نقض آراحقوقی دردیوان عالی کشور تالیف یداله بازگیر
انتشارات ققنوس - چاپ اول - سال 1376 صفحه 257-258

47

نوع : آراء و نظریات

شماره انتشار : 260

تاریخ تصویب : 1371-01-01

تاریخ ابلاغ :

دستگاه اجرایی :

موضوع :

منبع : وب سایت قوانین دات آی آر (معاونت آموزش دادگستری استان تهران)

اگرخواسته صدورحکم به ابطال گواهی فوت وصدورگواهی فوت به تاریخ مقدم باشد،موضوع درصلاحیت دادگستری است     دعوی می بایست به طرفیت مدیرتصفیه شرکت اقامه شودنه سهامداران